काठमाडौं। नेपालको राजनीतिमा प्रचण्ड (पुष्पकमल दाहाल) एउटा यस्तो नाम हो जसलाई विवाद, वाचा र विश्वासघातसँग जोडेर मात्रै बुझ्न सकिन्छ। बीसौं शताब्दीको उत्तरार्धमा सशस्त्र युद्धमार्फत उदाएका प्रचण्ड अहिले सत्ताको सर्वोच्च विन्दुसम्म पुगेका छन्। तर, नेता–कार्यकर्तामाझ उनको छवि भने पूर्ण रूपमा भिन्न छ-वाचा गर्ने तर पूरा नगर्ने, समय खिच्ने र अन्ततः ढाँटछलमा रमाउने । अहिले फेरि त्यही पुरानै शैली दोहोरिँदैछ।
पुरानो ढाँटको लामो इतिहास
प्रचण्डले पार्टीभित्र विशेष महाधिवेशन गर्ने वाचा महाधिवेशनमै गरेका थिए। उनले स्पष्ट शब्दमा भनेका थिए-“छ महिनाभित्र विशेष महाधिवेशन हुन्छ।” तर त्यो वाचा ३ वर्षसम्म पूरा भएन। आजसम्म पनि त्यो विशेष महाधिवेशन केवल कागजी घोषणा मात्र बनेर बसिरहेको छ।
यसरी पटक–पटक गरिएको ढाँटछल चाहिं कार्यकर्तामाझ विगतको बोझ बनेको छ। अहिले फेरि उनले “वैधानिक बाटोबाट नेतृत्व हस्तान्तरण गर्ने” भनेका छन् । तर कार्यकर्ताले सोधिरहेका छन्—जब ६ महिना तीन वर्षमा परिणत भयो, फेरि कसरी विश्वास गर्ने ?
जनार्दन शर्माको चुनौती
पार्टीका उपमहासचिव जनार्दन शर्माले आन्तरिक रूपमा मात्रै होइन, आफ्ना निकट पत्रकारहरूसँग समेत भेटेर प्रचण्डले अब राजीनामा दिनुपर्ने तर्क अघि सारेका छन्। उनले १६ वटा कारणसहित प्रचण्डले नेतृत्व हस्तान्तरण गर्नुपर्ने तर्क गरेका छन् ।
उनका विचार पार्टीभित्र मात्र सीमित भएनन्, कार्यकर्ता तहसम्म फैलिँदै गए। यसैका कारण पार्टी बचाउन अहिले माओवादी केन्द्रभित्र प्रचण्डको विकल्प खोज्नुपर्ने माहोल बलियो बन्दै गएको छ।
नयाँ पुस्ताको असन्तुष्टि
प्रचण्डको ढाँटछलप्रति असन्तुष्टि जनाउने केवल जनार्दन शर्मा मात्र होइनन्। पार्टीभित्रको नयाँ पुस्ता-तेस्रो र चौथो पुस्ताका नेताहरू-पनि खुला वा परोक्ष रूपमा प्रश्न उठाइरहेका छन्।
कतिपय नेताले खुलेर बोलेका छन्।
कतिपय भने अनौपचारिक भेटघाटमा मात्र असन्तुष्टि पोखिरहेका छन्। यसले देखाउँछ कि प्रचण्डप्रति विश्वासको संकट गहिरिँदै गएको छ।
अझ केही नेताहरू नयाँ पार्टी बनाउने योजनामा लागेको चर्चा स्रोतहरूबाट बाहिर आएको छ। त्यही संकेत पाएपछि प्रचण्डले फेरि नेतृत्व हस्तान्तरणको कुरा अघि सारेका हुन्।
“वैधानिक बाटो” को बहाना
अहिले प्रचण्डले भिडियो सन्देशमार्फत कार्यकर्तालाई आश्वासन दिएका छन्—“वैधानिक बाटोबाट नेतृत्व छोड्छु।” यो वाक्य आकर्षक लाग्छ, तर यसको भित्री अर्थ कार्यकर्ताले प्रष्ट बुझिरहेका छन्।
“वैधानिक बाटो” भन्नाले उनी समय खिच्ने रणनीति अपनाइरहेका छन्।
तत्काल राजीनामा दिने हैसियतमा उनी छैनन्।
बरु असन्तुष्टि कम गर्न र नेतृत्व सुरक्षित राख्नका लागि उनले यो नयाँ बहाना निकालेका हुन्।
कार्यकर्ताले बुझिरहेका छन्—यो फेरि पनि ढाँट खेतीको अर्को अध्याय मात्र हो।
असन्तुष्टिलाई मत्थर गर्ने रणनीति
प्रचण्डको अहिलेको मुख्य उद्देश्य नेतृत्व त्याग्ने होइन, असन्तुष्टिलाई मत्थर पार्नु हो। उनी असन्तुष्ट नेतालाई छताछुल्ल हुने बाटोमै रोक्न मन पराउँछन्।
नयाँ पुस्ताको आवाजलाई सुनिरहेको अभिनय गर्छन् तर अन्ततः निर्णय आफ्नै पक्षमा लैजान्छन्। यसरी प्रचण्डले “छोड्छु” भनेर बोले पनि अन्ततः कुर्सी सुरक्षित गर्ने षडयन्त्रकाे खेलमै रमाउछन् र लाग्छन्।
कार्यकर्ताको मनोविज्ञान
कार्यकर्ताले विगत दुई दशकमा प्रचण्डलाई धेरैपटक विश्वास गरे। तर बारम्बार ढाँटले उनीहरू निराश मात्र होइन, आक्रोशित हुँदै गएका छन्।
उनीहरूले पार्टीमा नयाँ नेतृत्व चाहन्छन्।
तर नेतृत्व परिवर्तन सम्भव हुने भन्नेमा अझै पनि शंका गर्छन्।
यही शंकाको जगमा प्रचण्डले फेरि “वैधानिक बाटो” को कार्ड खेलेका छन्।
प्रचण्डको विकल्प को ?
अब प्रश्न उठ्छ—यदि प्रचण्डले वास्तवमै नेतृत्व त्यागे भने विकल्प को?
जनार्दन शर्माले खुलेर नेतृत्वको लागि आवाज उठाइरहेका छन्।
नारायणकाजी श्रेष्ठ जस्ता पुराना नेताहरू पनि विकल्पको दाबी गर्न सक्ने छन्।
तर, नयाँ पुस्ता भने अझै पनि संगठित हुन सकेको छैन।
यही असंगठित अवस्थाले प्रचण्डलाई फाइदा पुर्याइरहेको छ।
नयाँ पार्टीको सम्भावना
माओवादी केन्द्रभित्र असन्तुष्ट नेताहरूबीच नयाँ पार्टी बनाउने चर्चा चलिरहेको छ।
तेस्रो पुस्ता र चौथो पुस्ताका नेताहरूले नयाँ संगठन बनाउने संकेत दिएका छन्।
प्रचण्डले यही सुईँको पाएर “नेतृत्व हस्तान्तरण” को कुरा गरेको बुझिन्छ।
यदि नयाँ पार्टी बन्यो भने प्रचण्डको राजनीतिक भविष्य झनै कमजोर हुनेछ।
राष्ट्रव्यापी प्रभाव
प्रचण्डको ढाँट केवल माओवादी केन्द्रमा सीमित छैन। यसले सम्पूर्ण नेपाली राजनीति नै प्रभावित गरेको छ।
प्रधानमन्त्रीको रूपमा उनले गरेको वाचा पनि पटक–पटक अपूर्ण रह्यो।
जनता र कार्यकर्ताबीच विश्वासको संकट गहिरिँदै गएको छ।
यसैले प्रचण्डको राजनीतिक जीवनलाई “ढाँटको इतिहास” भनेर बुझ्न सजिलो हुन्छ।
निष्कर्ष : ढाँटको सीमारेखा
प्रचण्डले नेतृत्व छोड्छु भने पनि तुरुन्तै त्याग्ने छैनन्। उनी समय खिच्ने, असन्तुष्टि कम गर्ने र अन्ततः कुर्सी जोगाउने रणनीतिमै लाग्छन्।
तर प्रश्न अब कार्यकर्तामाझ खडा भएको छ-
के उनीहरूले फेरि विश्वास गर्ने ?
कि यो पटक साँच्चै विकल्प खोज्ने ?
यदि कार्यकर्ताले ढिलाइ गरे भने, प्रचण्डले फेरि “वैधानिक ढाँट” को बहानामा आफ्नो कुर्सी सुरक्षित गर्नेछन्। तर यदि नयाँ पुस्ताले साहस देखाउने आँट गर्छन् भने, प्रचण्डको लामो ढाँटको अध्याय यसै पटक अन्त्य हुने सम्भावना पनि उत्तिकै बलियो छ ।
