सुर्खेत । कर्णालीका दुर्गम बस्तीहरूमा अझै पनि प्रसूति सेवा पहुँचभन्दा टाढा रहेको यथार्थबीच ज्यान जोगाउने अन्तिम उपायका रूपमा ‘हवाई उद्धार’ कार्यक्रम प्रभावकारी बन्दै गएको छ । महिला, बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयअन्तर्गत सञ्चालित राष्ट्रिय महिला सशक्तीकरण परियोजना मार्फत २०८३ वैशाख ३ गते रुकुम पश्चिमका दुई जना गर्भवती तथा सुत्केरी महिलाको ज्यान जोखिमबाट उद्धार गरिएको छ ।
रुकुम पश्चिम जिल्लाको त्रिवेणी गाउँपालिका–७ र मुसिकोट नगरपालिका-२ निवासी महिलाहरूमा जटिल प्रसूति समस्या देखिएपछि तत्कालै हवाई उद्धारको निर्णय गरिएको मन्त्रालयले जनाएको छ ।
स्थानीय उपचार असम्भव, अन्तिम विकल्प ‘हेलिकप्टर’
दुवै महिलाको स्वास्थ्य अवस्था अचानक जटिल बनेपछि स्थानीय स्वास्थ्य संस्थाबाट उपचार सम्भव नभएको चिकित्सकहरूले निष्कर्ष निकालेका थिए । समयमै उचित उपचार नपाए आमा र शिशु दुवैको ज्यान जोखिममा पर्ने अवस्था बनेपछि तत्कालै ‘एयर लिफ्ट’ प्रक्रिया अघि बढाइएको हो । सरकारी संयन्त्र सक्रिय बनेपछि नेपाली सेनाको हेलिकप्टरमार्फत दुवै महिलालाई सुरक्षित रूपमा कर्णाली प्रदेश अस्पताल, सुर्खेत ल्याइएको थियो ।
सेनाको सक्रियता, सरकारको संयोजन
हवाई उद्धार कार्यमा नेपाली सेनाले तत्काल सक्रियता देखाउँदै दुर्गम बस्तीबाट महिलाहरूलाई सुरक्षित रूपमा अस्पतालसम्म ल्याएको हो । मन्त्रालयका अनुसार यस्तो उद्धार कार्यका लागि स्थानीय तह, जिल्ला प्रशासन, स्वास्थ्य संस्था र सुरक्षा निकायबीच समन्वय गरेर तत्काल निर्णय लिने व्यवस्था गरिएको छ, जसले आकस्मिक अवस्थामा ‘गोल्डेन आवर’ भित्र सेवा उपलब्ध गराउन मद्दत पुर्याएको छ ।
कर्णालीमा अझै चुनौती-सडकभन्दा आकाश भरपर्दो
कर्णाली प्रदेशका धेरै गाउँहरू अझै सडक सञ्जाल र स्तरीय स्वास्थ्य सेवाबाट टाढा छन् । गर्भवती महिलाहरू समयमै अस्पताल नपुग्दा जटिलता बढ्ने र मृत्यु जोखिमसमेत रहने अवस्था कायमै छ ।
यही अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै सरकारले ‘राष्ट्रिय महिला सशक्तीकरण परियोजना’ अन्तर्गत हवाई उद्धार कार्यक्रम सञ्चालन गर्दै आएको छ, जसले दुर्गम क्षेत्रका महिलाहरूका लागि ‘जीवन र मृत्युबीचको पुल’को काम गरिरहेको छ ।
कार्यक्रम प्रभावकारी, तर दिगोपनको प्रश्न अझै बाँकी
सरकारले यस्तो उद्धारलाई प्रभावकारी बनाउँदै लगे पनि यसको दिगोपन र पहुँच विस्तारको विषयमा अझै बहस भइरहेको छ । विशेषगरी बजेट, प्राविधिक स्रोत र निरन्तरता सुनिश्चित नगरेसम्म यस्तो कार्यक्रम दीर्घकालीन समाधान बन्न नसक्ने स्वास्थ्य क्षेत्रका जानकारहरू बताउँछन् ।
निष्कर्ष : उद्धार मात्र होइन, पहुँच पनि आवश्यक
रुकुम पश्चिमका यी दुई महिलाको सफल उद्धारले कार्यक्रमको प्रभावकारिता प्रमाणित गरेको छ । तर, मूल प्रश्न अझै उस्तै छ- कति दिनसम्म कर्णालीका आमाहरूको जीवन बचाउन ‘हेलिकप्टर’ नै अन्तिम उपाय बन्ने ? दिगो समाधानका लागि गाउँमै सुरक्षित प्रसूति सेवा सुनिश्चित गर्नु अबको मुख्य चुनौती बनेको छ ।
