‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’ र एनआरएन : सम्भावनाको ढोका कि औपचारिक समावेश मात्र ?

काठमाडौँ । बालेन्द्र शाह सरकारले नव वर्षकाे दिन २०८३ वैशाख १ गते सार्वजनिक गरेको १८ बुँदे ‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’ मा “नेपाली डायस्पोराको ज्ञान, सीप र पुँजीको उपयोग” भन्ने बुँदा समेटिएको छ। सतहमा हेर्दा यो बुँदा सकारात्मक देखिन्छ, किनकि विदेशमा रहेका लाखौं नेपाली (एनआरएन) नेपालको विकासका लागि महत्त्वपूर्ण स्रोत हुन सक्छन्।

तर, प्रश्न उठ्छ-👉 यो बुँदा नीतिगत गम्भीरता हो कि औपचारिकता मात्र ?

🌍 एनआरएन : अवसरको विशाल भण्डार

विदेशमा रहेका नेपालीहरू

वार्षिक अर्बौं रुपैयाँ रेमिटेन्स पठाउँछन्
उच्च सीप, प्रविधि र व्यवस्थापन अनुभव बोकेका छन्
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्जाल (network) मा पहुँच राख्छन्

👉 यदि सही ढंगले उपयोग गरियो भने,
एनआरएन नेपालको आर्थिक रूपान्तरणको ‘game changer’ बन्न सक्छ।

🔵 सकारात्मक संकेत
१. नीतिगत मान्यता (Policy Recognition)

पहिलो पटक सरकारको औपचारिक दस्तावेजमै डायस्पोराको भूमिका उल्लेख हुनु
👉 एनआरएनलाई “सहभागी विकास साझेदार” मानिएको संकेत हो।

२. पुँजी भित्र्याउने सम्भावना

विदेशमा रहेका नेपालीहरूको लगानीलाई
👉 उद्योग, ऊर्जा, पर्यटन, स्टार्टअप क्षेत्रमा आकर्षित गर्न सकिन्छ।

३. सीप र प्रविधिको हस्तान्तरण

विदेशमा सिकेको ज्ञान नेपालमा भित्र्याउने अवसर
👉 “brain gain” को सम्भावना बढाउँछ।

🔴 तर वास्तविक चुनौतीहरू
१. नीति छ, तर मेकानिज्म छैन

“ज्ञान, सीप र पुँजी उपयोग गर्ने” भनिएको छ।
तर,👉 कसरी ? कुन माध्यमबाट ? कुन निकायले ?
स्पष्ट छैन।

२. लगानीमैत्री वातावरणको अभाव

एनआरएनहरूले वर्षौँदेखि उठाउँदै आएका गुनासाहरू-

जटिल कानूनी प्रक्रिया
भ्रष्टाचार र अनिश्चितता
नीति अस्थिरता

👉 यी समस्या समाधान नगरी
“लगानी गर” भन्नु केवल औपचारिकता हुन्छ।

३. एनआरएनलाई ‘रेमिटेन्स मेसिन’ जस्तो व्यवहार

सरकारले प्रायः एनआरएनलाई
👉 “पैसा पठाउने स्रोत” का रूपमा मात्र हेर्ने गरेको आलोचना छ।

तर,👉 उनीहरू नीति निर्माण, नवप्रवर्तन र कूटनीतिमा पनि योगदान दिन सक्छन्।

४. राजनीतिक हस्तक्षेपको जोखिम

एनआरएन सम्बन्धी संस्थाहरूमा
👉 दलगत प्रभाव र आन्तरिक विवाद पहिले नै समस्या बनेको छ।

यसले👉 नीतिगत पहललाई पनि प्रभावहीन बनाउन सक्छ।

५. विश्वासको संकट

धेरै एनआरएनहरू नेपालमा लगानी गर्दा👉 “न त सुरक्षा, न त स्थायित्व” भन्ने अनुभव सुनाउँछन्।

विश्वास बिना 👉 कुनै पनि नीति सफल हुँदैन।

⚖️ निष्कर्ष : अवसरलाई नीति होइन, व्यवहारले निर्धारण गर्छ

‘राष्ट्रिय प्रतिबद्धता’ मा एनआरएन समेटिनु 👉 सकारात्मक संकेत हो।

तर,👉 स्पष्ट नीति, लगानीमैत्री वातावरण र संस्थागत विश्वास बिना यो केवल कागजी प्रतिबद्धता मात्र बन्न सक्छ।

✍️ साँघु टिप्पणी

“एनआरएनको पुँजीभन्दा ठूलो पुँजी उनीहरूको विश्वास हो-त्यो गुमायो भने ‘प्रतिबद्धता’ ले होइन, निराशाले घर गर्ने छ।”