काठमाडौं । नेकपा (एमाले) का उपाध्यक्ष विष्णुप्रसाद पौडेलले वामपन्थी एकताको चर्चा असान्दर्भिक भएको भन्दै सार्वजनिक रूपमा आक्राेशपूर्ण प्रश्न उठाएपछि एमालेभित्रको रणनीतिक बहस फेरि सतहमा आएको छ ।
२०८३ वैशाख ५ गते सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमार्फत व्यक्त गरिएको धारणा अनुसार पौडेलले निर्वाचनमा भएको ‘चिन्ताजनक पराजय’ को गम्भीर समीक्षा र पार्टी पुनर्गठन नै अहिलेको प्राथमिक कार्यसूची हुनुपर्ने स्पष्ट सन्देश दिएका छन् ।
उनको प्रश्न-“पर्दाभित्रबाट वामपन्थी एकताको असान्दर्भिक चर्चा कस्ले, किन चलाईरहेका हुन् ?”-ले एमालेभित्र मात्रै होइन, समग्र वाम राजनीतिमा नै नयाँ तरंग पैदा गरेको छ ।
१. पराजयपछि एमाले : आत्मसमीक्षा कि बाह्य गठबन्धन ?
पछिल्लो निर्वाचन परिणामले एमाले अपेक्षाभन्दा कमजोर देखिएको तथ्य अस्वीकार गर्न नसकिने अवस्था छ । यही सन्दर्भमा पौडेलले ‘पहिले घर बलियो बनाऔं’ भन्ने लाइन अघि सारेका छन् ।
यो धारणा एमालेभित्र बढ्दै गएको दुई प्रवृत्तिमध्ये पहिलो-आन्तरिक सुदृढीकरण प्राथमिकता-लाई प्रतिनिधित्व गर्छ । अर्थात् संगठन, विचार र नेतृत्वशैलीमा सुधार नगरी बाह्य एकताको कुरा गर्नु समयपूर्व हुने उनको संकेत छ ।
२. वाम एकताको बहस : रणनीति कि ध्यान मोड्ने चाल ?
नेपालको वाम राजनीति लामो समयदेखि ‘एकता र विभाजन’को चक्रमा घुम्दै आएको छ । २०७४ को चुनावी सफलता र त्यसपछि बनेको नेकपा एकता भंग भएपछि वाम एकताको बहस फेरि पटक–पटक उठ्ने गरेको छ ।
तर, पौडेलको भनाइले अहिले उठिरहेको वाम एकताको चर्चा प्राकृतिक राजनीतिक आवश्यकता होइन, बरु योजनाबद्ध रूपमा ध्यान मोड्ने प्रयास हुन सक्ने संकेत गरेको छ ।
यसले एमालेभित्रै केही शक्तिहरू वा बाह्य राजनीतिक समूहहरू वाम एकताको एजेन्डा अघि सारेर आन्तरिक कमजोरीको बहसलाई छायाँमा पार्न खोजिरहेका छन् भन्ने आशंका बलियो बनाएको छ ।
३. ओली नेतृत्व र आन्तरिक शक्ति–सन्तुलन
पौडेलको अभिव्यक्ति केवल वैचारिक टिप्पणी मात्र होइन, यसले एमालेभित्रको शक्ति–सन्तुलन र नेतृत्वप्रतिको दृष्टिकोण पनि झल्काउँछ ।
केपी शर्मा ओली नेतृत्वमा पार्टी चलिरहँदा केही नेताहरू पुनः रणनीतिक पुनर्संरचनाको पक्षमा देखिँदा, अर्को पक्ष वाम एकताको माध्यमबाट शक्ति विस्तारको बाटो खोज्न सक्छ ।
यस अर्थमा पौडेलको भनाइलाई नेतृत्वको रणनीतिमाथि अप्रत्यक्ष प्रश्न वा आन्तरिक बहसलाई संस्थागत बनाउन खोजिएको प्रयास दुवै रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ ।
४. बाह्य राजनीतिक सन्देश : गठबन्धन राजनीति र वाम ध्रुवीकरण
पौडेलको टिप्पणीले केवल एमालेभित्रको बहसलाई मात्र होइन, समग्र राजनीतिक वृत्तलाई पनि सन्देश दिएको छ ।
वर्तमानमा सत्ता गठबन्धन, दलहरूबीचको अस्थिर समीकरण र वाम ध्रुवीकरणको सम्भावना चर्चामा रहेको बेला एमालेले तत्काल वाम एकताको बाटो नलिने संकेत दिनु स्वतन्त्र राजनीतिक रेखा कायम गर्ने रणनीति हुन सक्छ ।
यसले कांग्रेससहितका अन्य दलहरूसँगको प्रतिस्पर्धात्मक राजनीतिक स्पेसलाई पनि पुनः परिभाषित गर्न सक्छ ।
५. अबको बाटो : पुनर्गठन सफल कि एकताको दबाब बलियो ?
पौडेलको अभिव्यक्तिपछि मुख्य प्रश्न उभिएको छ-
👉 एमालेले आन्तरिक सुधारलाई प्राथमिकता दिएर संगठन पुनर्गठनमा केन्द्रित हुन्छ ?
👉 कि वाम एकताको दबाब फेरि बलियो बन्दै जान्छ ?
यदि पार्टीभित्रको समीक्षा प्रक्रियाले स्पष्ट दिशा दिन सकेन भने, वाम एकताको बहस पुनः शक्तिशाली बन्ने सम्भावना रहन्छ । तर, यदि संगठन सुदृढीकरण सफल भयो भने एमाले स्वतन्त्र रूपमा राजनीतिक प्रतिस्पर्धामा उत्रिने रणनीतिमा अघि बढ्न सक्छ ।
निष्कर्ष
विष्णुप्रसाद पौडेलको अभिव्यक्ति सामान्य टिप्पणी मात्र होइन, एमालेभित्रको दिशा र प्राथमिकतामाथि केन्द्रित गम्भीर राजनीतिक संकेत हो ।
यसले स्पष्ट रूपमा देखाएको छ-👉 अहिले एमालेभित्रको मुख्य द्वन्द्व ‘एकता बनाम आत्मसमीक्षा’ हो । आगामी दिनमा यो बहस कुन दिशामा जान्छ, त्यसले न केवल एमालेको भविष्य निर्धारण गर्नेछ, बल्कि नेपालको समग्र वाम राजनीतिलाई पनि नयाँ ढंगले आकार दिनेछ ।
