धनुषा । मिथिला नगरपालिका–७ स्थित जनकपुर रिफाइनरीमा लागेको आगलागी नियन्त्रणमा आएसँगै ठूलो मानवीय र आर्थिक क्षति टरेको छ । २०८३ वैशाख ०४ गते लागेको उक्त आगो नेपाली सेनाको विष्णुदल गणबाट खटिएको टोलीले अन्य सुरक्षा निकाय र स्थानीय तहसँगको समन्वयमा सफलतापूर्वक नियन्त्रणमा लिएको हो ।
आगलागी सुरु भएलगत्तै क्षेत्रभर त्रास फैलिएको थियो । रिफाइनरीभित्र रहेका ज्वलनशील पदार्थका कारण आगो फैलिने जोखिम उच्च बनेपछि स्थिति थप जटिल बन्ने अनुमान गरिएको थियो । तर, समयमै सुरक्षाकर्मी परिचालन हुँदा सम्भावित ठूलो दुर्घटना टरेको स्थानीय प्रशासनले जनाएको छ ।
आगो फैलिन नदिन ‘गोल्डेन आवर’मै नियन्त्रण
प्रत्यक्षदर्शीका अनुसार आगलागी अचानक सुरु भएको थियो । प्रारम्भिक प्रयासमा स्थानीयवासी र उद्योगका कर्मचारीहरूले आगो नियन्त्रणमा ल्याउने प्रयास गरे पनि आगो तीव्र रूपमा फैलिन थालेपछि सुरक्षाकर्मीको सहयोग आवश्यक परेको थियो ।
सूचना प्राप्त हुनासाथ नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल र दमकलसहितको टोली घटनास्थलमा पुगेको थियो । विष्णुदल गणको टोलीले अग्रपंक्तिमा रहेर आगो नियन्त्रणको नेतृत्व लिएको बताइएको छ ।
संयुक्त प्रयास : सेना, प्रहरी र स्थानीय तहबीच समन्वय
आगलागी नियन्त्रणमा सेना मात्र होइन, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, दमकल सेवा तथा स्थानीय पालिकाको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ ।
सुरक्षा निकायहरूबीचको समन्वय, तत्काल निर्णय र जोखिम मोलेर गरिएको प्रयासले आगो अन्य संरचनामा फैलिन नदिएको जनाइएको छ ।
ठूलो क्षति टर्यो, अनुसन्धान सुरु
आगलागीबाट के कति क्षति भयो भन्ने यकिन विवरण आउन बाँकी भए पनि प्रारम्भिक रूपमा ठूलो क्षति हुनबाट जोगिएको बताइएको छ ।
घटनाको कारणबारे अनुसन्धान सुरु गरिएको छ । विद्युत् सर्ट, प्राविधिक त्रुटि वा मानवीय लापरबाहीमध्ये कुन कारणले आगलागी भएको हो भन्ने विषयमा सम्बन्धित निकायले छानबिन गरिरहेको जनाइएको छ ।
औद्योगिक सुरक्षामाथि फेरि प्रश्न
जनकपुर रिफाइनरीजस्तो ज्वलनशील पदार्थ प्रयोग हुने उद्योगमा आगलागी हुनु आफैंमा गम्भीर विषय भएको जानकारहरू बताउँछन् ।
सुरक्षा मापदण्डको पालना, आपतकालीन तयारी र जोखिम व्यवस्थापन पर्याप्त थियो वा थिएन भन्ने प्रश्न फेरि उठेको छ ।
निष्कर्ष : तत्परताले टर्यो सम्भावित विपत्ति
यस घटनाले एकातिर सुरक्षा निकायको तत्परता र समन्वय क्षमताको उदाहरण दिएको छ भने अर्कोतर्फ औद्योगिक सुरक्षामा अझ कडाइ आवश्यक रहेको सन्देश पनि दिएको छ ।
अन्ततः समयमै गरिएको संयुक्त प्रयासले एउटा ठूलो विपत्ति टारेको छ- तर प्रश्न उस्तै छ : यस्ता उद्योगहरू कति सुरक्षित छन् ?
