नेपालको प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले २०२५ सेप्टेम्बर ३ मा चीनको WWII विजय दिवस परेडमा भाग लिने निर्णय नेपालको शान्तिपूर्ण कूटनीतिक सम्बन्ध र क्षेत्रीय सहकार्यको प्रति लामो समयदेखि देखाइएको प्रतिबद्धता हो। नेपालको बाह्य नीति पंचशीलका पाँच सिद्धान्तहरूसँग मार्गदर्शित हुन्छ, जसमा आपसी सम्मान, आक्रामकताको विरोध, आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने, समानता र शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यस महत्त्वपूर्ण कार्यक्रममा नेपालको सहभागितालाई ध्यानमा राख्दै, यो निर्णयले कसरी पंचशीलका सिद्धान्तहरू अनुरूप छ भन्ने कुरा विश्लेषण गर्नु आवश्यक छ।
१. सार्वभौमिकता र भौतिक अखण्डताको आपसी सम्मान
पंचशीलको पहिलो सिद्धान्त—सार्वभौमिकता र भौतिक अखण्डताको आपसी सम्मान—नेपालको बाह्य नीति र कूटनीतिक दृष्टिकोणको आधार हो। चीनको WWII विजय दिवस परेडमा नेपालको सहभागिता चीनको सार्वभौमिकता र ऐतिहासिक महत्त्वको सम्मान जनाउने एक कदम हो। यो परेड चीनको एक राष्ट्रिय उत्सव हो, जसमा उसले जापानमाथि द्वितीय विश्वयुद्धमा जितको सम्मान गर्दैछ। नेपालको यसमा सहभागिता चीनको ऐतिहासिक क्षणको सम्मान र स्वीकृति जनाउँछ।
पंचशीलको तेस्रो सिद्धान्त—आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने—प्रत्येक राष्ट्रको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्नु महत्त्वपूर्ण मान्दछ। चीनको WWII विजय दिवस परेड चीनको ऐतिहासिक उत्सव हो, र नेपालको सहभागिता यस सिद्धान्त अनुरूप छ, किनकि यसले चीनको आन्तरिक नीतिहरूमा हस्तक्षेप नगरी केवल ऐतिहासिक महत्त्वको सम्मान गर्दैछ।
नेपालको निर्णयले अन्य राष्ट्रहरूको सार्वभौमिकता सम्मान गर्ने नेपालको नीति थप सुदृढ पार्छ। साना, स्वतन्त्र राष्ट्रको रूपमा, नेपालले चीनसँगको आफ्नो सम्बन्धलाई बलियो बनाउने क्रममा सबै राष्ट्रहरूको सार्वभौमिकता र सीमाको सम्मान गर्दै कदम चाल्दैछ। यसले नेपालको दीर्घकालीन प्रतिबद्धतालाई स्पष्ट पार्दछ कि यो आफ्नो छिमेकीहरूको साथमा सहकार्य बढाउँछ, कुनै पनि देशको भौतिक अखण्डतामा आँच नपु¥याउँदै।
२. आक्रामकता विरोध
पंचशीलको दोस्रो सिद्धान्त—आक्रामकता विरोध—ले शान्तिपूर्ण सम्बन्धहरू स्थापना गर्ने र सैनिक संघर्षबाट टाढा रहने महत्त्वलाई जोड दिन्छ। नेपालको चीनको WWII विजय दिवस परेडमा सहभागिता यस सिद्धान्त अनुरूप छ, किनकि यसले कुनै पनि आक्रामकता वा सैनिक संघर्षलाई प्रोत्साहन गर्दैन। परेड, जसले चीनको सैनिक शक्ति देखाउँछ, ऐतिहासिक सफलता मनाउने एक कार्यक्रम मात्र हो। नेपालको सहभागिता शान्तिपूर्ण कूटनीतिक इशाराको रूपमा देखिन्छ, जसले चीनको संघर्षलाई सम्मान गर्छ, तर कुनै पनि प्रकारको सैन्यवादी नीतिको समर्थन गर्दैन।
नेपालको निर्णयले देखाउँछ कि यस्तो कार्यक्रममा सहभागिता गर्नु भनेको सैन्य आक्रामकता वा संघर्षलाई समर्थन गर्नु होइन। एक तटस्थ राष्ट्रको रूपमा, नेपालले क्षेत्रीय शान्ति र कूटनीतिक संवादको पक्षमा आफ्नो पक्ष राख्छ, र कुनै पनि राष्ट्रसँगको संघर्ष वा सैन्य उक्साहटको विरोध गर्दछ।
३. आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने
पंचशीलको तेस्रो सिद्धान्त—आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने—प्रत्येक राष्ट्रको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्नु महत्त्वपूर्ण मान्दछ। चीनको WWII विजय दिवस परेड चीनको ऐतिहासिक उत्सव हो, र नेपालको सहभागिता यस सिद्धान्त अनुरूप छ, किनकि यसले चीनको आन्तरिक नीतिहरूमा हस्तक्षेप नगरी केवल ऐतिहासिक महत्त्वको सम्मान गर्दैछ।
नेपालको सहभागिता कुनै प्रकारको आन्तरिक हस्तक्षेप होइन। यसले चीनका आन्तरिक मामिलामा कुनै हस्तक्षेप नगरी, एक कूटनीतिक अवसरको रूपमा चीनको ऐतिहासिक महत्त्वको सम्मान जनाउँछ। यसले नेपालको तटस्थता र अन्य राष्ट्रहरूको आन्तरिक मामिलामा सम्मान जनाउने दृष्टिकोणलाई अझ स्पष्ट गर्दछ।
४. समानता र आपसी फाइदा
पंचशीलको चौथो सिद्धान्त—समानता र आपसी फाइदा—ले राष्ट्रहरूको बीचमा समान र पारस्परिक फाइदाजनक सम्बन्धहरूको महत्त्वलाई बुझाउँछ। नेपालको WWII विजय दिवस परेडमा सहभागिता, नेपालको र चीन बीचको सकारात्मक कूटनीतिक सम्बन्धको सुदृढीकरण हो। चीन नेपालका लागि एक महत्त्वपूर्ण आर्थिक साझेदार बन्न पुगेको छ, विशेष गरी अवसंरचना र व्यापार सम्झौताहरूको माध्यमबाट।
परेडमा सहभागी भएर, नेपाल यस साझेदारीलाई बलियो बनाउँछ, जसले सम्बन्धलाई समान र पारस्परिक फाइदाजनक बनाउँछ। यसैगरी, नेपालले जापान र जर्मनीसँग पनि दीर्घकालीन विकास साझेदारी कायम राखेको छ। यस निर्णयले नेपालको प्रतिबद्धता प्रकट गर्दछ कि यो सबै राष्ट्रसँग समान र पारस्परिक फाइदाजनक सम्बन्ध कायम राख्न चाहन्छ, जसको आधार सम्मान र सहयोगमा आधारित हो।
५. शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व
पंचशीलको पाँचौं सिद्धान्त—शान्तिपूर्ण सहअस्तित्व—नेपालको बाह्य नीति र कूटनीतिक दृष्टिकोणको मर्म हो। चीन र भारत जस्ता दुई ठूलो छिमेकी राष्ट्रहरूको बीचमा स्थित नेपालले सधैं शान्ति, स्थिरता र कूटनीतिक संवादलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ। नेपालको चीनको WWII विजय दिवस परेडमा सहभागिता शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको प्रतीक हो, जसले क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरतामा नेपालको प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछ।
परेडमा सहभागिता जनाएर, नेपाल चीनको ऐतिहासिक भूमिकाको सम्मान गर्दछ र क्षेत्रीय शान्ति र स्थिरतामा योगदान पुर्याउँछ। यो नेपालको तटस्थ राष्ट्रको रूपमा क्षेत्रीय र विश्वव्यापी शान्ति र सहअस्तित्वको सन्देश हो। नेपालको सहभागिता यस अवधारणाको एक महत्वपूर्ण सम्झना हो, जसले शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वमा नेपालको दृढ प्रतिबद्धता स्पष्ट पार्छ।
निष्कर्ष: सन्तुलित र सकारात्मक कूटनीतिक सहभागिता
समाप्तिमा, नेपालको प्रधानमन्त्रीको चीनको WWII विजय दिवस परेडमा सहभागी हुने निर्णय पंचशीलका पाँच सिद्धान्तहरू अनुरूप छ। यस निर्णयले चीनको सार्वभौमिकता र ऐतिहासिक महत्त्वको सम्मान, शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वमा प्रतिबद्धता र चीनको आन्तरिक मामिलामा हस्तक्षेप नगर्ने नेपालको दृष्टिकोणलाई पुष्टि गर्दछ।
नेपालको यो निर्णयले समानता र पारस्परिक फाइदामा आधारित कूटनीतिक सम्बन्धको सुदृढीकरण गर्दै, नेपालको सकारात्मक र सन्तुलित कूटनीतिक भूमिकालाई बलियो बनाउँछ। नेपालका लागि, यो निर्णय कुनै राजनीतिक समर्थन होइन, बरु शान्तिपूर्ण संवाद र सबै राष्ट्रसँगका सम्बन्धहरूको सुदृढीकरणको प्रतिवद्धता हो। नेपालले परेडमा सहभागी भएर पंचशीलका सिद्धान्तहरूको पालना गर्दै सकारात्मक र सम्मानजनक कूटनीतिक सम्बन्धहरू कायम राख्ने क्षमताको प्रदर्शन गरेको छ।
(लेखक परिचय:ब्रिगेडियर जनरल लोकबहादुर थापा मगर (अवकाश प्राप्त), नेपाली सेना । दक्षिण एशियाली भू-राजनीति तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धका अनुसन्धानकर्ता हुनुहुन्छ। उहाँले अमेरिका, युरोप, जापान, सिङ्गापुर, भारत, मध्यपूर्व तथा अफ्रिकासम्मका थुप्रै मुलुकहरूको भ्रमण गर्नुभएको छ। उहाँसँग सम्पर्क गर्न चाहनुहुन्छ भने: फोन: +९७७ ९८५१०७३४७७
इमेल: [email protected])
प्रतिकृया दिनुहोस