काठमाडौं, २०८२ चैत ११। प्रतिनिधिसभाको नयाँ कार्यकाल औपचारिक रूपमा सुरु हुँदै गर्दा आज २०८२ चैत ११ गते एक महत्वपूर्ण संवैधानिक चरण पार हुँदैछ। राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलले प्रतिनिधिसभाका ज्येष्ठ सदस्य अर्जुननरसिंह केसीलाई आज पद तथा गोपनीयताको शपथ गराउँदै छन्।
राष्ट्रपति कार्यालय, शीतल निवासमा बिहान ११ः१५ बजेका लागि तय गरिएको शपथ कार्यक्रमले नयाँ संसद सञ्चालनको ढोका खोल्नेछ। प्रतिनिधि सभा गठनपछि पहिलो संवैधानिक प्रक्रिया यही शपथसँगै अगाडि बढ्ने भएकाले यसलाई केवल औपचारिकता मात्र होइन, संसदीय प्रणालीको प्रारम्भिक ‘ट्रिगर प्वाइन्ट’ का रूपमा हेरिएको छ।
ज्येष्ठ सदस्यको भूमिकाः संक्रमणकालीन नेतृत्व
२०८२ फागुन २१ गते सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसका अर्जुननरसिंह केसी समानुपातिक प्रणालीबाट निर्वाचित भएका हुन्। ७८ वर्षका केसी प्रतिनिधि सभाका ज्येष्ठ सदस्यका रूपमा पहिचान भएका छन्, जसका कारण संविधानअनुसार पहिलो बैठक सञ्चालनको जिम्मेवारी पनि उनकै काँधमा आएको छ।
राष्ट्रपतिबाट शपथ लिएसँगै केसीले भोलि, २०८२ चैत १२ गते, प्रतिनिधिसभाका २७४ जना सदस्यहरूलाई शपथ गराउनेछन्। सभामुख निर्वाचित नभएसम्म संसद बैठकको अध्यक्षता गर्ने जिम्मेवारी पनि उनैले वहन गर्नेछन्।
यो व्यवस्था नेपालको संविधानले सुनिश्चित गरेको एउटा महत्वपूर्ण प्रावधान हो, जसले संसदीय शून्यता हुन नदिन ‘ज्येष्ठ सदस्य’लाई अस्थायी नेतृत्वमा उभ्याउँछ।
२७५ सिटको प्रतिनिधि सभा, २७४ सदस्यको शपथ
नयाँ प्रतिनिधिसभामा कुल २७५ सिटमध्ये २७४ सदस्यहरूले शपथ लिनेछन्। एक सिट रिक्त रहने वा प्रक्रियागत कारणले पछि शपथ हुने सम्भावना पनि रहन्छ।
यसपटकको निर्वाचनमा
१६५ जना प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीबाट ११० जना समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट निर्वाचित भएका छन्।
यो मिश्रित निर्वाचन प्रणालीले संसदमा प्रतिनिधित्व र स्थायित्वबीच सन्तुलन खोज्ने प्रयास गरेको मानिन्छ। तर, व्यवहारमा यसले कस्तो राजनीतिक समीकरण बनाउँछ भन्ने प्रश्न अझै खुला छ।
सभामुख चयनसम्मको संवैधानिक ‘होल्डिङ पावर’
ज्येष्ठ सदस्यको भूमिका केवल शपथ गराउनेमा सीमित हुँदैन। सभामुख निर्वाचित नभएसम्म संसद सञ्चालन, बैठकको अध्यक्षता र प्रारम्भिक प्रक्रियाको जिम्मा केसीकै हुनेछ।
यसलाई संवैधानिक ‘होल्डिङ पावर’ का रूपमा पनि बुझिन्छ-जहाँ स्थायी नेतृत्व आउनुअघि एक अनुभवी व्यक्तिले संसदलाई ‘लाइनमा’ राख्ने काम गर्छ।
अर्जुननरसिंह केसी लामो समयदेखि सक्रिय राजनीतिमा रहेका नेता हुन्। उनको अनुभव, संसदीय अभ्यास र राजनीतिक सन्तुलनले प्रारम्भिक प्रतिनिधि सभा सञ्चालनमा स्थिरता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
तर प्रश्न यथावत् छ- के नयाँ प्रतिनिधि सभा पुराना राजनीतिक रोगबाट मुक्त हुन सक्छ ?
के यो रास्वपाकाे दुई तिहाइकाे शक्तिशाली प्रतिनिधि सभाले जनमतको अपेक्षा पूरा गर्न सक्ला ?
नयाँ प्रतिनिधि सभा : आशा कि पुनरावृत्ति ?
२०८२ को निर्वाचनले नेपाली राजनीतिमा नयाँ सन्देश दिएको दाबी गरिए पनि व्यवहारमा पुरानै शक्ति सन्तुलन, गठबन्धन खेल र पदको रस्साकस्सी दोहोरिने संकेत देखिँदैछन्।
आजको शपथ कार्यक्रमले केवल संसद सुरु गर्दैन, यसले नयाँ राजनीतिक खेलको ‘ओपनिङ सेरेमनी’ पनि संकेत गर्छ।
रास्वपाकाे दुई तिहाइकाे शक्तिशाली प्रतिनिधि सभा अब कुन शैलीले कसरी अगाडि बढ्ला ?
निष्कर्ष
ज्येष्ठ सदस्य अर्जुननरसिंह केसीको शपथसँगै प्रतिनिधिसभाको नयाँ र विशेष ऐतिहासिक यात्रा सुरु हुँदैछ। तर, यो यात्रा केवल औपचारिक नहोस् भन्ने अपेक्षा आम नागरिकको छ।
रास्वपाकाे दुई तिहाइकाे शक्तिशाली उपस्थिति प्रतिनिधिसभाको चल्नु मात्रै होइन, जन अपेक्षा अनुसार, सुशासनका लागि काम गर्नुपर्छ-यही नै अबको असली परीक्षा हो।
