झापा । पूर्वी सीमामा तस्करी रोकिएको छैन, बरु शैली फेरिएको छ। भारतबाट नेपालतर्फ भन्सार छली गरेर लाखौँका किराना सामान भित्र्याउने खेल फेरि उजागर भएको छ। झापाको काँकरभिट्टा र केचना क्षेत्रमा प्रहरीले २ लाख ३१ हजार ३०० रुपैयाँ बराबरको अवैध किराना सामग्री नियन्त्रणमा लिएपछि सीमामा चलिरहेको तस्करीको जालो कति गहिरो छ भन्ने कुरा फेरि सतहमा आएको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय झापाका अनुसार इलाका प्रहरी कार्यालय काँकरभिट्टा र इलाका प्रहरी कार्यालय केचनाबाट खटिएको संयुक्त टोलीले छुट्टाछुट्टै स्थानमा निगरानी र चेकजाँचका क्रममा उक्त सामान बरामद गरेको हो। काँकरभिट्टा क्षेत्रबाट मात्रै २ लाख २२ हजार १५६ रुपैयाँ बराबरको सामान समातिएको छ भने केचनाबाट ९ हजार १४५ रुपैयाँ बराबरको किराना सामग्री फेला परेको छ। प्रारम्भिक अनुसन्धानले यी सबै सामान भारतबाट भन्सार छली गरी नेपाल भित्र्याइएको देखाएको छ।
तर प्रश्न यहाँबाट सुरु हुन्छ-यति ठूलो परिमाणमा सामान सीमा काटेर नेपाल आउँदासम्म कसले देखेन ? सिमानामा प्रहरी छ, सशस्त्र छ, भन्सार छ, सूचनाको संयन्त्र छ, गस्ती छ, चेकिङ छ। त्यसो भए तस्करहरू कसरी यति निर्धक्क भएर सामान ओसारिरहेका छन् ? यो सामान्य चोरी–छिपीको घटना मात्र होइन, यो सीमामा लामो समयदेखि जरा गाडेर बसेको संगठित तस्करी संयन्त्रको संकेत हो।
प्रहरी स्रोतका अनुसार तस्करहरूले अहिले पुरानै खेललाई नयाँ शैली दिएका छन्। साना–साना समूह बनाएर, मुख्य नाका छलेर, खेतका बाटा, खोल्साखोल्सी, बस्तीबीचका गल्ली, मोटरसाइकल, साइकल र पैदल बोकाइमार्फत सामान नेपाल भित्र्याउने काम भइरहेको छ। रातको अँध्यारो, स्थानीय सञ्जाल र कमजोर निगरानीको फाइदा उठाएर तस्करीको यो धन्दा चलाइँदै आएको छ। सीमामा ‘सानो माल’ भनेर देखाइने यस्ता खेपहरू वास्तवमा ठूलो जालोका टुक्रा मात्र हुन्।
काँकरभिट्टा जस्तो मुलुककै संवेदनशील र व्यस्त प्रवेश नाकामा समेत यदि भन्सार छलीका सामान यति सहजै भित्रिन्छन् भने त्यसको अर्थ सीमामा चुहावट छ, निगरानी कमजोर छ वा कतै न कतै मिलेमतोको शंका गर्ने ठाउँ छ। किनकि तस्करी कहिल्यै एक्लो मान्छेको भरमा चल्दैन; यसको पछाडि बोक्ने, भित्र्याउने, थन्क्याउने, बजारमा पुर्याउने र संरक्षण गर्ने सञ्जाल हुन्छ।
सबैभन्दा ठूलो मार वैध व्यापारीमाथि परेको छ। भन्सार तिरेर, नियम मानेर, कर बुझाएर व्यापार गर्ने व्यापारी बजारमा टिक्नै नसक्ने अवस्थामा पुगिरहेका छन्। तस्करीका सामान सस्तोमा बजारमा फालिन्छन्, अनि इमानदार व्यापारीको लगानी डुब्छ। राज्यको राजस्व गुम्छ, बजारमा अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढ्छ, उपभोक्ताले गुणस्तरहीन वस्तु किन्छ, र अन्ततः फाइदा तस्करले लिन्छ।
यही कारण स्थानीय व्यापारीहरू लामो समयदेखि गुनासो गरिरहेका छन्-कानून मान्ने व्यापारी दण्डित, कानुन मिच्ने तस्कर पुरस्कृत हुने अवस्था बनेको छ। सीमामा तस्करी केवल राजस्व चुहावटको विषय होइन, यो राज्यको उपस्थिति कमजोर पार्ने र कानुनी व्यापारलाई ध्वस्त बनाउने आर्थिक अपराध हो।
प्रहरीले यसपटक सामान समातेर सक्रियता देखाएको छ। यो सराहनीय पक्ष हो। तर प्रश्न उठ्छ-बरामद भएका यी सामान त हिमालको टुप्पो मात्र हुन् कि ? वास्तविक तस्करीको आकार कति ठूलो छ ? दैनिक कति माल बिना भन्सार नेपाल भित्रिन्छ ? कुन–कुन समूह सक्रिय छन् ? कसले संरक्षण गरिरहेको छ ? प्रहरीको दायित्व अब सामान समातेर प्रेस नोट निकाल्ने मात्र होइन, सञ्जाल पहिचान गरी जरा उखेल्ने पनि हो।
नेपाल–भारत खुला सीमाले आवतजावत सहज बनाएको छ, तर यही सहजतालाई अपराधीहरूले अवसरमा बदलेका छन्। सीमा व्यवस्थापनमा प्रविधि, संयुक्त निगरानी, स्थानीय सूचनाको परिचालन, र भन्सार–प्रहरी–प्रशासनबीच वास्तविक समन्वयबिना तस्करी नियन्त्रण हुनेवाला छैन। केवल कहिलेकाहीँ सानो खेप समातेर समस्या समाधान भएको दाबी गर्नु आत्मप्रवञ्चना मात्र हुनेछ।
झापामा बरामद भएको २ लाख ३१ हजार ३०० रुपैयाँ बराबरको किराना सामग्री रकमका हिसाबले सानो लाग्न सक्छ, तर यसको अर्थ गम्भीर छ-सीमा अझै चुहावटमै छ, तस्कर अझै सक्रिय छन्, र राज्य अझै पूर्ण नियन्त्रणमा पुगेको छैन।
यदि अहिले पनि सरकार गम्भीर भएन भने भोलि किराना मात्र होइन, अझ ठूलो आर्थिक अपराध यही बाटो हुँदै भित्रिनेछ।
