काठमाडौं, असोज १५ । संयुक्त राष्ट्रसंघको आह्वानमा दक्षिण सुडानमा शान्ति स्थापनार्थ खटिएका नेपाली सैनिकहरूको अदलीबदली सुरु भएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघीय दक्षिण सुडान मिसन (अनमिस) मा तैनाथ नयाँ गोरख गणको १५औँ डफ्फालाई प्रतिस्थापन गर्न नारायणदल गणको १६औँ डफ्फाका २०३ जना शान्ति सैनिकको पहिलो टोली बिहीबार मिसन इलाकातर्फ प्रस्थान गरेको छ।
नेपाली सेनाका अनुसार, उक्त मिसनमा आफ्नो कार्यकाल पूरा गरेका २०३ जना नेपाली शान्ति सैनिक सोही दिन स्वदेश फर्किएका छन्। हाल दक्षिण सुडानस्थित अनमिसमा नेपाली सेनाका १ हजार ६९ जना शान्ति सैनिक कार्यरत छन्।
नियमित अदलीबदलीसँगै दक्षिण सुडानमा नेपाली सैनिकले निर्वाह गर्दै आएको नागरिक सुरक्षा, मानवीय सहायता सामग्रीको सुरक्षित ढुवानी र द्वन्द्व रोकथामको जिम्मेवारी नयाँ टोलीमा हस्तान्तरण हुँदै छ। अनमिसको मुख्य कार्य नागरिकको संरक्षण गर्नु, मानवीय सहायता वितरणका लागि सुरक्षित वातावरण बनाउनु र शान्ति प्रक्रियालाई सहयोग गर्नु हो। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार, मिसनका सैनिक तथा गैरसैनिक कर्मचारीले यी जिम्मेवारी संयुक्त रूपमा निर्वाह गर्छन्।
द्वन्द्वग्रस्त बस्तीमा सुरक्षा र भरोसा
दक्षिण सुडानमा नेपाली शान्ति सैनिकको योगदान शिविरको सुरक्षामा मात्र सीमित छैन। हिंसाको जोखिम भएका क्षेत्रमा गस्ती, अस्थायी सुरक्षा आधारबाट निगरानी र संकट उत्पन्न हुँदा तत्काल परिचालन उनीहरूको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी रहँदै आएको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघले नेपाली सैनिकका कामबारे प्रकाशित गरेका विवरणमा जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा पुगेर नागरिकलाई सुरक्षा दिने, हिंसा रोक्ने र समुदायबीच शान्ति निर्माणमा सहयोग गर्ने भूमिका उल्लेख गरेको छ। नेपाली टोलीले महत्वपूर्ण पूर्वाधार निर्माण तथा मर्मत र द्वन्द्वमा रहेका समुदायबीच मेलमिलापका प्रयासमा पनि योगदान दिएको राष्ट्रसंघको विवरणमा उल्लेख छ।
यसको एउटा उदाहरण दक्षिण सुडानको लेक्स क्षेत्रस्थित कुइबेटमा भएको सम्भावित सामुदायिक झडप रोक्न नेपाली सैनिकले गरेको हस्तक्षेप हो। सशस्त्र समूहबीच भिडन्त हुन सक्ने सूचना पाएपछि नेपाली शान्ति सैनिक तत्काल परिचालन भएका थिए। राष्ट्रसंघका अनुसार, उनीहरूको शीघ्र उपस्थितिले सम्भावित झडप रोक्न र स्थानीय नागरिकको सुरक्षा गर्न मद्दत गरेको थियो।
यस्ता घटनाले शान्ति सैनिकको समयमै परिचालन नागरिकको जीवन रक्षासँग प्रत्यक्ष जोडिएको देखाउँछन्। तनाव बढिरहेका बस्तीमा नियमित उपस्थिति र स्थानीय समुदायसँगको सम्पर्कले सम्भावित हिंसाबारे सूचना प्राप्त गर्न तथा सुरक्षाको प्रत्याभूति दिन सहयोग गर्छ।
गोली चलेपछि तत्काल उद्धार र उपचार
दक्षिण सुडानको मापेरमा भएको हिंसात्मक घटनामा पनि नेपाली शान्ति सैनिकले तत्काल प्रतिक्रिया दिएका थिए। संयुक्त राष्ट्रसंघको विवरणअनुसार, गोली चलेको र मानिस चिच्याएको आवाज सुनेपछि परिचालित नेपाली सैनिकले पशुपालनका लागि बनाइएको शिविरमा आक्रमण भएको भेटेका थिए। घटनामा मारिएकामध्ये आठ जना बालबालिका थिए।
नेपाली टोलीले घटनास्थल सुरक्षित बनाएपछि बाँचेका ३० जनाभन्दा बढीलाई आकस्मिक उपचार प्रदान गरेको र अन्य घाइतेलाई नजिकको अस्पताल पुर्याएको राष्ट्रसंघले जनाएको छ। उक्त घटनाले नेपाली शान्ति सैनिकले सुरक्षा परिचालनसँगै आपत्कालीन उपचार र उद्धारमा निर्वाह गर्ने भूमिकालाई उजागर गरेको छ।
राहत सामग्री पुर्याउन जोखिमपूर्ण जिम्मेवारी
द्वन्द्व प्रभावित क्षेत्रमा खाद्यान्न, औषधि तथा अन्य अत्यावश्यक सामग्री पुर्याउन सुरक्षित आवागमन आवश्यक हुन्छ। नेपाली शान्ति सैनिकले सहायता बोकेका सवारी समूहलाई सुरक्षा प्रदान गर्दै जोखिमपूर्ण सडकमा मानवीय सहायता पुग्ने वातावरण बनाउन योगदान दिँदै आएका छन्।
नेपाली सैनिकको सेवाबारे प्रकाशित राष्ट्रसंघीय विवरणमा जोङ्लेई क्षेत्रका असुरक्षित सडक हुँदै हजारौँ आवश्यकतामा रहेका मानिसका लागि सहायता लैजाँदै गरेको सवारी समूहको सुरक्षामा खटिएका नेपाली सैनिकमाथि सशस्त्र समूहले आक्रमण गरेको घटना उल्लेख छ। सोही विवरणले नेपाली सैनिकले नागरिक संरक्षणसँगै इन्जिनियर टोलीलाई पूर्वाधार निर्माण तथा मर्मत गर्न सुरक्षित वातावरण उपलब्ध गराउने जिम्मेवारीसमेत सम्हाल्ने जनाएको छ।
यसबाट दक्षिण सुडानमा नेपाली सैनिकको जिम्मेवारीको कठिनाइ स्पष्ट हुन्छ। राहत सामग्री पुग्ने बाटो सुरक्षित राख्नुले संकटमा परेका समुदायको दैनिक जीवन धान्न सहयोग पुर्याउँछ।
महिला सैनिकको सहभागिता र अन्तर्राष्ट्रिय सम्मान
दक्षिण सुडानमा नेपाली महिला सैनिक तथा स्वास्थ्यकर्मीको सहभागिता पनि उल्लेखनीय रहँदै आएको छ। नेपाली टोलीको असाधारण सेवाबारे राष्ट्रसंघले प्रकाशित गरेको एक विवरणमा १०६ महिला सैनिक सहभागी रहेको र मेडिकल अधिकृत डा. जस्मिन गुरुङसमेत कार्यरत रहेको उल्लेख छ। यो यसअघि सम्मानित टोलीको विवरण हो; अहिले प्रस्थान गरेको डफ्फाको महिला सहभागितासम्बन्धी संख्या भने उपलब्ध विवरणमा खुलाइएको छैन।
नेपाली शान्ति सैनिकको नागरिक संरक्षण, मानवीय सहायता र शान्ति निर्माणमा योगदानको कदर गर्दै राष्ट्रसंघले विभिन्न समयमा पदक प्रदान गरेको छ। यस्तो सम्मानले कठिन सुरक्षा परिस्थितिमा उनीहरूले निर्वाह गरेको जिम्मेवारीको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यांकन झल्काउँछ। UN Peacekeeping
अब नारायणदल गणको १६औँ डफ्फाको पहिलो टोलीले अघिल्लो टोलीको जिम्मेवारी सम्हाल्नेछ। नागरिकको जीवन रक्षा, राहतको पहुँच र हिंसा रोकथाममा नेपाली सैनिकले पुर्याउँदै आएको योगदानलाई निरन्तरता दिनु नयाँ टोलीको प्रमुख दायित्व हुनेछ।
