नेपाल र चीनबीच पुरानो छिमेकी सम्बन्ध छ। दुई देशबीच उच्चस्तरीय भ्रमण, व्यापार, पूर्वाधार र विकास सहयोगका विषयमा नियमित चर्चा हुन्छ। तर यो सम्बन्धलाई अझ आत्मीय र व्यावहारिक बनाउने एउटा प्रश्नमा पर्याप्त ध्यान पुगेको छैन-नेपालीले आफ्नो सीप र क्षमताअनुसार चीनमा काम गर्ने अवसर कसरी पाउने ?
चीनको विकास र राष्ट्रिय अनुशासन प्रशंसनीय छ। छिमेकीका रूपमा नेपालले चीनबाट सहयोग प्राप्त गर्दै आएको छ। अब हामीले सम्बन्धलाई सहयोग लिने विषयमा मात्र सीमित नराखी नेपाली नागरिकको श्रम, सीप र पेशागत क्षमताले पनि दुई देशलाई जोड्ने बाटो खोज्नुपर्छ।
मेरो प्रस्ताव स्पष्ट छ: चीनले योग्य नेपालीलाई आफ्नो आवश्यकता र कानुनअनुसार काम गर्ने अवसर दिनुपर्छ। यसमा श्रमिक मात्र होइन, प्राविधिक, स्वास्थ्यकर्मी, भाषा विज्ञ, पर्यटनकर्मी, अनुसन्धानकर्ता तथा अन्य पेशागत जनशक्ति पनि पर्न सक्छन्। कुन क्षेत्रमा कति अवसर उपलब्ध छन् भन्ने कुरा दुई देशका सरकारले औपचारिक छलफल र अध्ययनबाट यकिन गर्नुपर्छ।
हामी ‘जनता–जनताबीचको सम्बन्ध’ बलियो बनाउने कुरा गर्छौं। तर दुई देशका नागरिकले सँगै काम गर्ने, एकअर्काको भाषा र कार्यसंस्कृति बुझ्ने तथा दीर्घकालीन पेशागत सम्बन्ध बनाउने अवसर सीमित रह्यो भने त्यो लक्ष्य कसरी हासिल हुन्छ? नेपालीले संसारका धेरै देशमा काम गरेर त्यहाँका समाजसँग सम्बन्ध बनाएका छन्। चीनसँग पनि रोजगारी र पेशागत आदानप्रदानको व्यवस्थित मार्ग खोल्ने पहल आवश्यक छ।
यस विषयमा नेपाल सरकारले कूटनीतिक तहबाट ठोस प्रस्ताव लैजानुपर्छ। नेपाल–चीन मैत्री संस्थाहरू, राजनीतिक दलहरू, चीनसँग पेशागत सम्बन्ध भएका प्राध्यापक र पत्रकार तथा दुवै देशका विद्वान्-बुद्धिजीवीले पनि सम्भावित क्षेत्र पहिचान गर्न सहयोग गर्न सक्छन्। प्रस्ताव केवल रोजगारी माग्ने तहमा सीमित हुनु हुँदैन; चीनलाई आवश्यक सीप भएका जनशक्ति तयार गर्ने योजनासहित प्रस्तुत हुनुपर्छ।
चीनको राष्ट्रिय सुरक्षा, श्रम कानुन र प्रशासनिक सर्तप्रति पूर्ण सम्मान गर्नु यस प्रस्तावको आधार हो। काममा जाने नेपालीले पालना गर्नुपर्ने नियम, श्रमिकको अधिकार र रोजगारदाताको जिम्मेवारी पहिले नै स्पष्ट हुनुपर्छ। नेपाल सरकारले भाषा र सीप तालिम, प्रमाणपत्रको मान्यता, कानुनी प्रक्रिया तथा कामदारको अभिलेख व्यवस्थापनमा जिम्मेवारी लिनुपर्छ। चीनले आवश्यक ठानेका पेशागत तालिम नेपालमै सञ्चालन गर्न सकिने व्यवस्था पनि खोज्नुपर्छ।
यदि दुई देशबीच यस प्रकारको भरपर्दो संयन्त्र बन्यो भने नेपालीका लागि रोजगारीका नयाँ ढोका खुल्न सक्छन् र नेपालले विप्रेषण तथा सीप हस्तान्तरणबाट लाभ लिन सक्छ। वार्षिक पाँच लाखभन्दा बढी नेपालीलाई अवसर दिने लक्ष्य राख्न सकिन्छ, तर त्यसका लागि चीनको वास्तविक श्रम माग, कानुनी व्यवस्था र नेपालको जनशक्ति तयारीबारे अध्ययन आवश्यक छ।
नेपाल–चीन सम्बन्धलाई थप बलियो बनाउने समय आएको छ। यसका लागि सरकार, मैत्री संस्था र सरोकारवाला सबैले नेपालीलाई चीनमा क्षमताअनुसार काम गर्ने अवसर उपलब्ध गराउने विषयलाई औपचारिक संवादको एजेन्डा बनाउनुपर्छ।
