छोटो उत्तर-सफा तामाको भाँडामा केही घण्टा राखिएको सादा पानी सीमित मात्रामा पिउनु सामान्य स्वस्थ व्यक्तिका लागि प्रायः घातक हुँदैन। तर यसलाई जति धेरै पिए पनि फाइदा हुन्छ वा सबै रोग निको पार्छ भन्ने दाबी वैज्ञानिक रूपमा प्रमाणित छैन। गलत तरिकाले प्रयोग गर्दा पानीमा तामा बढी घुल्न सक्छ र स्वास्थ्य समस्या निम्तिन सक्छ।
अनुसन्धानले के देखाएको छ ?
सन् २०१२ मा प्रकाशित एउटा प्रयोगशाला अध्ययनमा दूषित पानीलाई तामाको भाँडामा करिब १६ घण्टा राख्दा ई.कोलाई, साल्मोनेला लगायत केही रोगजन्य ब्याक्टेरिया निष्क्रिय भएको पाइएको थियो। उक्त पानीमा घुलेको तामाको मात्रा करिब ०.१७७ मिलिग्राम प्रतिलिटर थियो, जुन स्वीकार्य सीमाभन्दा कम थियो। तर यो सीमित प्रयोगशाला अध्ययन हो; यसका आधारमा तामाको भाँडाले सबै प्रकारको दूषित पानी शुद्ध पार्छ भन्न मिल्दैन। अध्ययन विवरण
तामा शरीरलाई थोरै मात्रामा चाहिने आवश्यक खनिज हो। तर नियमित रूपमा बढी तामा शरीरमा पुगे पेट दुख्ने, वाकवाकी लाग्ने, बान्ता हुने र पखाला लाग्नेजस्ता समस्या हुन सक्छन्। अत्यधिक र दीर्घकालीन सेवनले कलेजोमा क्षति पुर्याउन सक्छ। अमेरिकी राष्ट्रिय स्वास्थ्य संस्था–NIH
अमेरिकी वातावरण संरक्षण निकायले खानेपानीमा तामाका लागि १.३ मिलिग्राम प्रतिलिटरको ‘एक्सन लेभल’ तोकेको छ। पानीमा कति तामा घुल्छ भन्ने कुरा पानीको अम्लीयपन, भाँडाको अवस्था, तापक्रम र कति समय राखियो भन्नेमा निर्भर हुन्छ। अमेरिकी EPA
कहिले जोखिम बढ्छ ?
तामाको भाँडामा निम्न वस्तु राख्नु हुँदैन:
- कागतीपानी, फलफूलको रस वा अन्य अम्लीय पेय
- दही, मही तथा दूधजन्य अमिलो पदार्थ
- सिरका मिसिएको पेय वा खाद्यपदार्थ
- मदिरा अथवा लामो समय राखिने पेय
अम्लीय पदार्थले तामासँग प्रतिक्रिया गर्दा पानी वा पेयमा तामा छिटो र बढी घुल्न सक्छ। भाँडाको भित्री भागमा हरियो वा नीलो तह लागेको छ भने सफा नगरी प्रयोग गर्नु हुँदैन।
सुरक्षित प्रयोग कसरी गर्ने ?
- शुद्ध तथा पिउनयोग्य सादा पानी मात्र राख्नुहोस्।
- पानी रातभर वा केही घण्टा राख्न सकिन्छ; धेरै दिनसम्म नराख्नुहोस्।
- तामाको पानीलाई दूषित पानी शुद्ध गर्ने भरपर्दो विकल्प नमान्नुहोस्।
- भाँडालाई नियमित सफा गरी साबुन वा सफाइका रसायन बाँकी नराख्नुहोस्।
- पानीमा धातुको असामान्य स्वाद वा गन्ध आए नपिउनुहोस्।
- लगातार तामाको पानी मात्रै पिउनुपर्ने कुनै वैज्ञानिक आवश्यकता छैन।
कसले विशेष सावधानी अपनाउने ?
विल्सन रोग, तामाको चयापचयसम्बन्धी समस्या वा कलेजोको गम्भीर रोग भएका व्यक्तिले चिकित्सकको सल्लाहबिना तामाको भाँडाको पानी पिउनु हुँदैन। बच्चा र शिशुलाई नियमित रूपमा दिनुअघि पनि चिकित्सकीय सल्लाह उपयुक्त हुन्छ।
निष्कर्ष
सफा तामाको भाँडामा केही घण्टा राखिएको सादा पानी सामान्य व्यक्तिले सीमित रूपमा पिउँदा प्रायः सुरक्षित हुन्छ। यसको ब्याक्टेरियाविरोधी गुणबारे केही प्रमाण भए पनि पाचन सुधार्ने, रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता असाधारण रूपमा बढाउने, तौल घटाउने वा अनेक रोग निको पार्ने दाबीलाई पर्याप्त मानव अनुसन्धानले पुष्टि गरेको छैन। यसलाई औषधि वा पानी शुद्धीकरणको सुनिश्चित विधि मान्नु हुँदैन।
