विश्व पर्वतारोहणको इतिहासमा केही यस्ता व्यक्तित्व जन्मन्छन्, जसले साहस, आत्मविश्वास र अदम्य इच्छाशक्तिका बलमा मानव क्षमताको स्थापित सीमा नै बदलिदिन्छन्। त्यस्तै विरल व्यक्तित्वमध्ये एक थिए नेपालका सुपुत्र, विश्वप्रसिद्ध पर्वतारोही निर्मल पुर्जा-संसारभर ‘निम्सदाइ’का नामले परिचित साहसिक महानायक।
उनले जीवनलाई हिमाल आरोहणमा मात्र सीमित राखेनन्। अनुशासन, नेतृत्व, राष्ट्रप्रेम र ‘असम्भव पनि सम्भव छ’ भन्ने विश्वासको जीवन्त उदाहरण प्रस्तुत गरे। त्यसैले उनी केवल विश्व कीर्तिमानी पर्वतारोही थिएनन्; आधुनिक युगका सर्वाधिक प्रभावशाली साहसिक व्यक्तित्वमध्ये एक थिए।
पाकिस्तानको काराकोरम पर्वत शृङ्खलामा रहेको विश्वको बाह्रौँ अग्लो हिमाल ब्रड पीक आरोहणका क्रममा गएको विनाशकारी हिमपहिरोमा परी निर्मल पुर्जाको निधन भयो। उनको मृत्युको खबरले नेपाललाई स्तब्ध बनाएको छ भने विश्व पर्वतारोहण समुदाय गहिरो शोकमा डुबेको छ।
ब्रड पीकको उचाइबारे विभिन्न स्रोतमा सामान्य भिन्नता देखिन्छ-कतै ८,०४७ र कतै ८,०५१ मिटर उल्लेख गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्थाहरूले हिमपहिरोमा पुर्जासहित १० जना आरोहीको मृत्यु भएको जनाएका छन्। उनको अभियान कम्पनीले पनि मृत्युको पुष्टि गरेको छ। एपी र रोयटर्स ले घटनाको पुष्टि गरेका छन्।
सुरुमा पुर्जासहित आरोहीहरूको अवस्था अज्ञात रहेको समाचार सार्वजनिक भएपछि संसारभरका लाखौँ शुभेच्छुकले सकुशल उद्धारको कामना गरेका थिए। प्रतिकूल मौसम, निरन्तर हिमपहिरोको जोखिम र अत्यन्त कठिन भूगोलबीच हेलिकोप्टर, ड्रोन तथा स्थलमार्गबाट खोजी गरिएको थियो। तर उद्धार टोलीले आरोहीहरू जीवित नरहेको पुष्टि गरेपछि आशा शोकमा बदलियो।
संघर्षबाट उठेको असाधारण व्यक्तित्व
निर्मल पुर्जाको जीवन कुनै सामान्य सफलताको कथा थिएन। कठिनाइ, अनुशासन, आत्मविश्वास, नेतृत्व र अदम्य सङ्कल्पले निर्माण गरेको प्रेरणादायी गाथा थियो।
म्याग्दीमा जन्मिएका पुर्जाको बाल्यकाल र युवावस्था चितवनमा बितेको थियो। सामान्य पृष्ठभूमिबाट उठेर विश्व पर्वतारोहणको अग्रस्थानसम्म पुग्नु उनको असाधारण क्षमता, निरन्तर परिश्रम र अटुट विश्वासको परिणाम थियो। उनले परिस्थितिलाई दोष दिएनन्; प्रत्येक चुनौतीलाई आफूलाई अझ बलियो बनाउने अवसरका रूपमा स्वीकार गरे।
बेलायती सेनाअन्तर्गत गोर्खा सैनिकका रूपमा सुरु भएको उनको व्यावसायिक यात्राले अनुशासन, धैर्य, नेतृत्व र कठिन परिस्थितिमा तत्काल निर्णय लिन सक्ने क्षमता विकास गरायो। पछि उनी बेलायतको विशेष सैन्य बल ‘स्पेसल बोट सर्भिस’—एसबीएसमा छनोट भए। कठोर सैनिक तालिमबाट प्राप्त मानसिक दृढता र शारीरिक सहनशीलता नै संसारका सबैभन्दा जोखिमपूर्ण हिमालसँग जुध्ने उनको महत्त्वपूर्ण आधार बन्यो।
६ महिना ६ दिनमा १४ हिमाल
सन् २०१९ मा पुर्जाले संसारका आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला सबै १४ हिमाल केवल ६ महिना ६ दिनमा आरोहण गरेर आधुनिक पर्वतारोहण इतिहासकै सर्वाधिक चर्चित उपलब्धि कायम गरे।
यस अभियानलाई उनले ‘प्रोजेक्ट पोसिबल’ नाम दिएका थिए। अभियानले वैज्ञानिक योजना, उत्कृष्ट टोली भावना, नेतृत्व र अथक परिश्रम भए असम्भव ठानिएको लक्ष्यसमेत हासिल गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश संसारभर फैलायो।
यो पुर्जाको व्यक्तिगत सफलता मात्र थिएन। यसले लामो समयदेखि विश्व पर्वतारोहणको पृष्ठभूमिमा ओझेलमा पर्दै आएका नेपाली आरोही र उच्च हिमाली पथप्रदर्शकहरूको सीप, साहस र योगदानलाई विश्वमञ्चको अग्रभागमा ल्यायो।
उनको आधिकारिक विवरणअनुसार उनले १४ हिमालको अभियान ६ महिना ६ दिनमा पूरा गरेका थिए। यही उपलब्धिले उनलाई विश्वव्यापी ख्याति दिलाएको हो। प्रोजेक्ट पोसिबल
‘१४ पिक्स’बाट संसारभर प्रेरणा
उनको यात्रामा आधारित नेटफ्लिक्स वृत्तचित्र ‘14 Peaks: Nothing Is Impossible’ ले विश्वभरका लाखौँ दर्शकलाई प्रेरित गर्यो। उनको आत्मकथात्मक पुस्तक ‘Beyond Possible’ पनि अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा लोकप्रिय बन्यो।
यी कृतिले उनलाई केवल पर्वतारोहीका रूपमा होइन, प्रेरक वक्ता, साहसिक नेतृत्वकर्ता र असम्भव लक्ष्य पछ्याउन सिकाउने विश्वव्यापी व्यक्तित्वका रूपमा स्थापित गरे।
के-टूको शिखरमा गुञ्जिएको नेपाली राष्ट्रिय गान
सन् २०२१ मा पुर्जाको नेतृत्वमा पूर्ण नेपाली टोलीले विश्वको दोस्रो अग्लो हिमाल के–टूको इतिहासमै पहिलो सफल हिउँदे आरोहण सम्पन्न गर्यो। दशकौँदेखि असम्भव मानिएको त्यो उपलब्धिले विश्व पर्वतारोहणमा नेपाल र नेपाली आरोहीको प्रतिष्ठा नयाँ उचाइमा पुर्यायो।
शिखरमा पुग्नुअघि टोलीका सबै सदस्य एकसाथ अघि बढे र नेपाली राष्ट्रिय गान गाउँदै चुचुरोमा पाइला टेके। त्यो दृश्य एउटा सफल आरोहणमा मात्र सीमित थिएन; नेपालको साहस, सामूहिकता, क्षमता र राष्ट्रिय स्वाभिमानको विश्वव्यापी उद्घोष थियो।
अक्सिजनबिनाको लक्ष्य पूरा गरिसकेका थिए
पुर्जाले सन् २०२४ अक्टोबरमा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला सबै १४ हिमाल अतिरिक्त अक्सिजनबिना आरोहण गर्ने अभियान पूरा गरिसकेका थिए। त्यसैले ब्रड पीकमा उनको अन्तिम अभियान ‘अक्सिजनबिना १४ हिमाल पहिलोपटक पूरा गर्ने’ अभियान थिएन।
उनी १४ वटै अग्ला हिमाल तेस्रोपटक आरोहण गरेर अभूतपूर्व ‘ह्याट्रिक’ पूरा गर्ने अभियानमा थिए। ब्रड पीकको यात्रा पनि त्यही महत्त्वाकांक्षी अभियानको हिस्सा थियो। उनको आधिकारिक वेबसाइटले सन् २०२४ मै अक्सिजनबिनाको १४ हिमाल अभियान पूरा भएको पुष्टि गरेको छ। निम्सदाइको आधिकारिक विवरण
इतिहासमा अरू कसैले नछोएको उपलब्धिनजिक पुग्दै गर्दा नियतिले उनलाई त्यही हिमाली यात्राबाट सदाका लागि खोस्यो। अन्तिम अध्याय दुःखद बन्यो, तर उनको समग्र जीवन साहस, सफलता, नेतृत्व र मानव आत्मबलको विजयगाथाका रूपमा अमर रहनेछ।
नेपाली साहसको विश्वव्यापी प्रतीक
निर्मल पुर्जाले आफ्नो जीवनबाट एउटा गहिरो सन्देश दिए-महान् सपना देख्न नडराऊ, चुनौतीबाट नभाग, कठिनाइलाई अवसरमा बदल र आफ्नो पहिचानप्रति गर्व गर।
उनका प्रत्येक उपलब्धिले नेपालीहरू अदम्य साहस, उच्च व्यावसायिकता, अनुशासन र समर्पणका अनुपम उदाहरण हुन् भन्ने सन्देश संसारलाई दियो। उनले नेपाललाई विश्वको सर्वोच्च शिखरमा भौगोलिक अर्थमा मात्र होइन, गौरव, प्रतिष्ठा र प्रेरणाका दृष्टिले पनि उभ्याए।
आज निम्सदाइ भौतिक रूपमा हामीबीच छैनन्। तर उनको साहस, नेतृत्व, राष्ट्रप्रेम, विश्व कीर्तिमान र प्रेरणादायी जीवनदर्शन जीवित रहनेछ। उनका पदचापले भावी पुस्तालाई ठूला सपना देख्न, असम्भवलाई चुनौती दिन र मानव क्षमताको सीमा निरन्तर विस्तार गर्न प्रेरित गरिरहनेछन्।
इतिहासले उनलाई केवल विश्व कीर्तिमानी पर्वतारोहीका रूपमा सम्झनेछैन। उनलाई नेपालको अमर राष्ट्रिय गौरव, आधुनिक युगका साहसिक महानायक र ‘असम्भव’ शब्दलाई नै चुनौती दिने अदम्य नेपालीका रूपमा सधैँ सम्मानपूर्वक स्मरण गर्नेछ।
