सुनसरी । गृह मन्त्री सुधन गुरूङले भेष बदलेर पर्साका तस्करी प्रभावित नाकाहरूको गुप्त अनुगमन गरेको चर्चासँगै सीमा क्षेत्रमा खटिएका नेपाल प्रहरी र सशस्त्र प्रहरी बलका अधिकृतहरू झस्किएका छन्। लामो समयदेखि खुला सीमाको फाइदा उठाउँदै तस्करी, अवैध ओसारपसार, लागूऔषध कारोबार र सीमा अपराध मौलाउँदै गएको गुनासो बढिरहेका बेला सुरक्षा नेतृत्व पनि अब कागजी प्रतिवेदनमा मात्र ढुक्क बस्ने अवस्थामा देखिँदैन।
यसै सन्दर्भमा सशस्त्र प्रहरी बल, नेपालका नायब महानिरीक्षक डीआईजी मनिष थापाले सुनसरीस्थित सीमा सुरक्षा गुल्म हरिपुर, बोर्डर आउट पोस्ट श्रीपुर र कारागार सुरक्षा बेस झुम्काको आकस्मिक निरीक्षण गरेका छन्। निरीक्षणलाई सामान्य प्रशासनिक भ्रमणभन्दा पनि सीमामा खटिएका सुरक्षाकर्मीको कार्यक्षमता, अनुशासन, तस्करी नियन्त्रणको प्रभावकारिता र स्थानीय सुरक्षा अवस्थाको प्रत्यक्ष मूल्याङ्कनका रूपमा हेरिएको छ।
नेपाल-भारत खुला सीमाका कारण सुनसरीसहित तराईका सीमावर्ती जिल्लाहरू लामो समयदेखि संवेदनशील मानिँदै आएका छन्। दैनिक आवतजावत सहज हुने यिनै नाकाबाट केही समूहले भन्सार छलीका सामान, लागूऔषध, प्रतिबन्धित वस्तु तथा अवैध कारोबारका सामग्री ओसारपसार गर्ने गरेको गुनासो स्थानीयस्तरमै उठ्दै आएको छ। यस्तो अवस्थामा माथिल्लो सुरक्षा नेतृत्वबाट गरिएको आकस्मिक निरीक्षणले मातहतका युनिटहरूलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ-सीमा सुरक्षामा लापरवाही अब स्वीकार्य छैन।
निरीक्षणका क्रममा डीआईजी थापाले सीमा सुरक्षा व्यवस्थापन, जनशक्ति परिचालन, नियमित गस्ती, सीमावर्ती क्षेत्रमा देखिएका गतिविधि, तस्करी नियन्त्रणको अवस्था तथा अपराध न्यूनीकरणका लागि अपनाइएका उपायबारे जानकारी लिएका थिए। उनले सीमामा खटिएका सशस्त्र प्रहरी कर्मचारीलाई उच्च सतर्कता, व्यावसायिकता र जवाफदेहिताका साथ काम गर्न निर्देशन दिएको बताइएको छ।
थापाले प्रहरी कर्मचारीहरूको कार्यसम्पादन, अनुशासन, ड्युटी व्यवस्थापन, विपद् प्रतिकार्य तयारी र आकस्मिक परिस्थितिमा परिचालन हुने क्षमतासमेत निरीक्षण गरेका थिए। सीमामा खटिने प्रत्येक सुरक्षाकर्मी राज्यको पहिलो सुरक्षारेखा भएकाले व्यक्तिगत कमजोरी, मिलेमतो वा उदासीनताले समग्र सुरक्षा संयन्त्रमाथि प्रश्न उठाउने भन्दै उनले जिम्मेवारीपूर्वक काम गर्न निर्देशन दिएका थिए।
निरीक्षणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष स्थानीय समुदायसँग गरिएको प्रत्यक्ष संवाद रह्यो। डीआईजी थापाले सीमावर्ती क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दासँग भेटघाट गरी शान्ति सुरक्षा, तस्करी नियन्त्रण, सीमा अपराध, स्थानीय गुनासा र सशस्त्र प्रहरीसँगको सहकार्यबारे जानकारी लिएका थिए। स्थानीय बासिन्दाले सीमामा शान्ति सुरक्षा कायम गर्न र अवैध गतिविधि नियन्त्रण गर्न सशस्त्र प्रहरीले खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गर्दै आगामी दिनमा थप समन्वय गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका थिए।
सीमा सुरक्षा केवल गस्ती, पोस्ट र चेकजाँचको विषय मात्र होइन। यो प्रभावकारी नेतृत्व, इमानदार जनशक्ति, स्थानीय सूचनाको उपयोग र अन्तरनिकाय समन्वयको संयुक्त परिणाम हो। लामो समयदेखि सीमावर्ती क्षेत्रमा हुने तस्करीबारे सुरक्षा निकायमाथि प्रश्न उठ्दै आएको अवस्थामा यस्तो आकस्मिक निरीक्षणले केही हदसम्म दबाब सिर्जना गर्ने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
तर, निरीक्षण मात्र पर्याप्त हुँदैन। सीमा क्षेत्रमा अत्याधुनिक निगरानी प्रविधि, पर्याप्त जनशक्ति, सादा पोशाकमा सूचना संकलन, नियमित र आकस्मिक गस्ती, भन्सार तथा नेपाल प्रहरीसँग प्रभावकारी समन्वय र स्थानीय नागरिकसँग विश्वासको सम्बन्ध आवश्यक हुन्छ। नत्र आकस्मिक निरीक्षणको प्रभाव केही दिनको सक्रियतामा सीमित हुने खतरा रहन्छ।
गृह मन्त्रालयको पछिल्लो सक्रियता र सशस्त्र प्रहरी नेतृत्वको आकस्मिक निरीक्षणले सीमा सुरक्षामा नयाँ दबाब सिर्जना गरेको छ। अब प्रश्न उठ्छ-यो सक्रियता केही दिनको ‘देखिने अभियान’ मात्रै हो कि तस्करी, अवैध कारोबार र सीमा अपराधविरुद्ध परिणाममुखी कारबाहीको सुरुवात ? सुनसरीको निरीक्षणले दिएको सन्देश स्पष्ट छ : सीमामा खटिएकाहरूले अब जिम्मेवारी देखिने गरी काम गर्नुपर्नेछ।
