काठमाडौं । नेपाली समाजमा सैनिक जीवन केवल जागिर होइन, अनुशासन, कर्तव्य, त्याग र राष्ट्रप्रतिको समर्पणको प्रतीक मानिन्छ । त्यसमाथि युद्धमैदानमा मातृभूमिका लागि ज्यान अर्पण गर्ने सैनिकको कथा पुस्तौंसम्म स्मरणीय बन्छ । यस्तै एक वीर सैनिकको जीवनगाथा हो– नेपाली सेनाका प्युठ भरतमान श्रेष्ठको कथा ।
२०६१ साल फागुन १७ गते माओवादीसँगको गणेशपुर भिडन्तमा प्युठ भरतमान श्रेष्ठले वीरगति प्राप्त गरेका थिए । देश सशस्त्र द्वन्द्वको कठिन मोडबाट गुज्रिरहेको समयमा सेनाको जिम्मेवारी निर्वाह गर्दै उनले प्राण आहुति दिए । उनको साहस, कर्तव्यनिष्ठा र बलिदानको सम्मान गर्दै नेपाली सेनाको सिफारिसमा नेपाल सरकारले उनलाई मरणोपरान्त ‘नेपाल तारा’ प्रदान गरेको थियो ।
तर, भरतमान श्रेष्ठको कथा यत्तिमै टुंगिँदैन । बाबुले देशका लागि बलिदान दिए, छोरा मदनमान श्रेष्ठ अहिले बाबुकै पदचाप पछ्याउँदै नेपाली सेनामा अफिसर बन्ने तालिममा छन् । उनी हाल लप्टन बन्ने अफिसर क्याडेट तालिममा रहेको बुझिएको छ । यही प्रसंगले यो कथा केवल अतीतको वीरगाथा मात्र होइन, नेपाली सैनिक परम्परा, पारिवारिक संस्कार र राष्ट्रसेवाको निरन्तरताको सजीव उदाहरण बनेको छ ।
शहीद बाबुको बाटोमा छोरा
“बाबुले बलिदान दिए, छोरा सेनाकै बाटोमा” भन्ने भाव आफैंमा अत्यन्त मार्मिक छ । कुनै पनि परिवारका लागि घरको सदस्य गुमाउनु सामान्य पीडा होइन । त्यसमाथि युद्धमैदानमा बाबु गुमाएको छोराले फेरि त्यही सेनाको बाटो रोज्नु केवल पेशागत रोजाइ होइन, यो मन, संस्कार र राष्ट्रसेवाप्रतिको दृढ निष्ठा हो ।
मदनमान श्रेष्ठले सैनिक जीवन रोज्नुले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ– शहीदको रगत केवल इतिहासको पानामा सीमित हुँदैन, त्यो नयाँ पुस्ताको प्रेरणामा रूपान्तरण हुन्छ । बाबुको अधुरो सपना, कर्तव्य र राष्ट्रिय सेवाको भावनालाई छोरा आफैंले अगाडि बढाउने संकल्प गर्नु नेपाली सेनाको गौरवपूर्ण परम्पराका लागि पनि प्रेरणादायी विषय हो ।
प्युठ भरतमान श्रेष्ठको वीरगति केवल एउटा परिवारको व्यक्तिगत क्षति थिएन । त्यो राष्ट्रका लागि भएको बलिदान थियो । तर, राष्ट्रले दिएको सम्मानसँगै परिवारले भोगेको पीडा, संघर्ष र धैर्य पनि त्यत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ । यस्तो पृष्ठभूमिबाट हुर्किएको छोराले अफिसर बन्ने बाटो समात्नु आफैंमा राष्ट्रसेवाको अर्को अध्याय हो ।
‘नेपाल तारा’ले अमर बनाएको नाम
नेपाली सेनाको सिफारिसमा नेपाल सरकारले भरतमान श्रेष्ठलाई मरणोपरान्त ‘नेपाल तारा’ प्रदान गर्नु उनको साहस र योगदानको औपचारिक सम्मान हो । तर, सैनिक सम्मानको वास्तविक अर्थ पदकमा मात्र सीमित हुँदैन । पदकले राष्ट्रले आफ्नो वीरलाई बिर्सेको छैन भन्ने सन्देश दिन्छ ।
सैनिक जीवनमा पदक र सम्मान केवल धातुको टुक्रा होइन, त्यो जिम्मेवारी, रगत, पसिना र अन्तिम साससम्मको कर्तव्यपालनको प्रमाण हो । भरतमान श्रेष्ठले पाएको ‘नेपाल तारा’ त्यही बलिदानको प्रतीक हो ।
उनको नाम आज पनि नेपाली सेनाको स्मृतिमा, परिवारको हृदयमा र राष्ट्रप्रेमी नेपालीहरूको सम्मानमा जीवित छ । अब उनका छोरा मदनमान श्रेष्ठ सैनिक अधिकृत बन्ने यात्रामा अघि बढिरहेका छन् भन्ने खबरले यस वीरगाथालाई थप भावनात्मक र प्रेरणादायी बनाएको छ ।
चार दिनमै दुई लाख बढी पाठक : किन छोयो मन ?
साँघु न्यूज डटकमले २०८३ जेठ १८ गते सहायक रथी ९अप्रा. जर्नेल० प्रेम सिंह बस्न्यातको नाममा प्रकाशित गरेको टिप्पणी “माओवादी भिडन्तका शहीद, नेपाल ताराले अमर भएका वीर सैनिक : नेपाली सेनाका प्युठ भरतमान श्रेष्ठको जीवनगाथा !” शीर्षकमा सार्वजनिक भएपछि यसले उल्लेखनीय पाठकीय प्रतिक्रिया पाएको छ ।
२०८३ जेठ २१ गतेसम्म अर्थात् चार दिनमै उक्त टिप्पणी २ लाख ७ हजार ४ सय ५० पटक हेरिएको र १२ सयभन्दा बढीले प्रतिक्रिया जनाएका छन् । यो संख्या केवल अनलाइन ट्राफिक मात्र होइन, जनमानसमा शहीद, सैनिक परिवार र राष्ट्रसेवाप्रतिको भावनात्मक सम्बन्ध अझै गहिरो छ भन्ने प्रमाण पनि हो ।
आजको डिजिटल युगमा राजनीतिक विवाद, सनसनी र मनोरञ्जनका विषय बढी पढिन्छन् भन्ने आमधारणा छ । तर, भरतमान श्रेष्ठजस्ता वीर सैनिकको कथा यति ठूलो संख्यामा पढिनु र प्रतिक्रिया पाउनु भनेको नेपाली समाज अझै त्याग, बलिदान र राष्ट्रिय गौरवका कथाप्रति संवेदनशील छ भन्ने संकेत हो ।
यो प्रतिक्रियाले एउटा प्रश्न पनि उठाएको छ– के हामीले हाम्रा शहीद सैनिक, सुरक्षाकर्मी र राष्ट्रसेवकहरूको कथा पर्याप्त रूपमा लेखिरहेका छौं ? के उनीहरूको परिवारको संघर्ष, सन्तानको यात्रा र राष्ट्रले दिनुपर्ने सम्मानबारे पर्याप्त बहस भइरहेको छ ? भरतमान श्रेष्ठको जीवनगाथाले यी प्रश्नलाई फेरि सतहमा ल्याएको छ ।
सैनिक परिवारको मौन संघर्ष
युद्धमैदानमा गोली खाने सैनिकको साहस सबैले देख्छन्, तर घरमा पर्खिरहने परिवारको पीडा धेरैले देख्दैनन् । शहीदको नाम राष्ट्रले सम्मान गर्छ, तर शहीद परिवारको दैनिक संघर्ष, भावनात्मक पीडा, सामाजिक जिम्मेवारी र आर्थिक–मानसिक दबाबको चर्चा कम हुन्छ ।
भरतमान श्रेष्ठको परिवारले पनि त्यही पीडा भोगेको हुनुपर्छ । बाबु गुमाएको छोरा सैनिक तालिममा पुग्नु सहज यात्रा होइन । त्यसभित्र आमा–परिवारको धैर्य, पालनपोषण, संस्कार र देशसेवाप्रतिको सम्मान लुकेको हुन्छ ।
सैनिक परिवारमा जन्मिएका सन्तानले सानैदेखि अनुशासन, कर्तव्य, जोखिम र बलिदानको अर्थ सुन्दै–देख्दै हुर्किन्छन् । तर, बाबु युद्धमा गुमाएको सन्तानले फेरि सैनिक बाटो रोज्नु भनेको सामान्य साहस होइन । यो राष्ट्रसेवाप्रतिको गहिरो आस्था हो ।
सेनाप्रतिको जनविश्वास र यस्ता कथाको महत्व
नेपाली सेना नेपालको सबैभन्दा पुरानो, अनुशासित र राष्ट्रिय एकताको प्रतीक संस्था मानिन्छ । विपद्, युद्ध, सीमा सुरक्षा, उद्धार, शान्ति स्थापना र राष्ट्र निर्माणका विभिन्न क्षेत्रमा सेनाले निर्वाह गर्दै आएको भूमिकाले जनताको विश्वास कायम राखेको छ ।
तर, कुनै पनि संस्थाको वास्तविक शक्ति केवल हतियार, संरचना वा पदमा हुँदैन । त्यो शक्ति त्यस संस्थाभित्र रहेका मानिसहरूको चरित्र, साहस र त्यागमा हुन्छ । प्युठ भरतमान श्रेष्ठजस्ता सैनिकहरू नै नेपाली सेनाको वास्तविक आधार हुन् ।
यस्ता जीवनगाथा सार्वजनिक हुँदा नयाँ पुस्ताले सैनिक जीवनको अर्थ बुझ्छ । राष्ट्रसेवा केवल भाषणमा होइन, जीवन अर्पणमा पनि हुन्छ भन्ने बुझिन्छ । आजका युवालाई देशप्रति जिम्मेवार बनाउने यस्ता कथाहरू विद्यालय, समाज र सञ्चार माध्यममार्फत अझ बढी उजागर हुनुपर्छ ।
इतिहास बिर्सने राष्ट्र कमजोर हुन्छ
राष्ट्रले आफ्ना शहीदहरूलाई बिर्सियो भने त्यो राष्ट्रको आत्मा कमजोर हुन्छ । विकास, राजनीति, सत्ता र अर्थतन्त्रका बहससँगै देशका लागि ज्यान अर्पण गर्नेहरूको स्मृति जोगाउनु राज्यको नैतिक जिम्मेवारी हो ।
भरतमान श्रेष्ठको कथा केवल एउटा सैन्य घटना होइन । यो राष्ट्रले भोगेको द्वन्द्वकालीन इतिहासको एक मार्मिक पाना हो । त्यस पानामा रगत छ, आँसु छ, कर्तव्य छ, र अब नयाँ पुस्ताको संकल्प पनि जोडिएको छ ।
उनका छोरा मदनमान श्रेष्ठ अफिसर क्याडेटका रूपमा अघि बढिरहेको खबरले यो कथालाई अझ उज्यालो बनाएको छ । बाबुले रणभूमिमा आफ्नो कर्तव्य पूरा गरे, छोरा अब राष्ट्रसेवाको नयाँ जिम्मेवारी सम्हाल्ने तयारीमा छन् । यो क्रम निरन्तरताको प्रतीक हो ।
बलिदानको सम्मान शब्दमा होइन, व्यवहारमा चाहिन्छ
शहीद सैनिकहरूको सम्मान केवल स्मृति दिवस, पदक र औपचारिक कार्यक्रममा सीमित हुनु हुँदैन । उनीहरूको परिवार, सन्तानको शिक्षा, रोजगारी, सामाजिक सुरक्षा र सम्मानपूर्ण जीवनमा राज्यले विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।
यदि शहीदका सन्तानले आफैं राष्ट्रसेवाको बाटो रोज्छन् भने राज्य र सम्बन्धित संस्थाले उनीहरूलाई प्रेरणा, मार्गदर्शन र संरक्षण दिनुपर्छ । सैनिक परिवारको मनोबल उच्च राख्नु राष्ट्रिय सुरक्षाकै एउटा महत्वपूर्ण पक्ष हो ।
भरतमान श्रेष्ठजस्ता वीरहरूको कथा सार्वजनिक हुनु राम्रो हो । तर, यस्ता कथा केवल भावनामा सीमित नहोस् । यसले नीति, व्यवहार र संस्थागत स्मृतिमा पनि स्थान पाउनुपर्छ ।
निष्कर्ष : एउटा परिवार, दुई पुस्ता र एउटै राष्ट्रसेवा
प्युठ भरतमान श्रेष्ठले २०६१ फागुन १७ गते गणेशपुर भिडन्तमा वीरगति पाए । उनलाई मरणोपरान्त ‘नेपाल तारा’ले सम्मानित गरियो । आज उनका छोरा मदनमान श्रेष्ठ नेपाली सेनाको अफिसर क्याडेट तालिममा छन् ।
यो कथा सुन्दा सामान्य लाग्न सक्छ, तर यसको भाव गहिरो छ । बाबुको बलिदान र छोराको संकल्पबीच नेपाली सैनिक परम्पराको आत्मा बोलिरहेको छ ।
साँघु न्यूजमा प्रकाशित टिप्पणी चार दिनमै दुई लाखभन्दा बढीले पढ्नुले देखाएको छ-नेपाली समाज अझै वीरता, त्याग र राष्ट्रसेवाका कथाप्रति श्रद्धावान छ । यस्तो कथा पढ्दा पाठकको मन मात्र छोइँदैन, राष्ट्र, सेना र शहीदप्रतिको सम्मान पनि जागृत हुन्छ ।
भरतमान श्रेष्ठको नाम इतिहासमा अमर छ । मदनमान श्रेष्ठको यात्रा अब भविष्यतर्फ अघि बढ्दैछ । बाबुले बलिदान दिए, छोरा सेनाकै बाटोमा छन्– यही नै राष्ट्रसेवाको सबैभन्दा भावनात्मक, प्रेरणादायी र गौरवपूर्ण निरन्तरता हो ।
