काठमाडौं । नेपाल र भारतबीचको दीर्घकालीन रक्षा साझेदारीलाई थप मजबुत बनाउने उद्देश्यसहित नेपाली सेनाले भारतमा आयोजित बहुराष्ट्रिय सैन्य अभ्यास ‘एक्स प्रगति’ (Ex Pragati) मा सक्रिय सहभागिता जनाएको छ। भारतीय सेनाद्वारा आयोजित यस अभ्यासको पहिलो संस्करणमा नेपाली सेनाको ३८ सदस्यीय टोली सहभागी भएको हो।
भारतीय सेनाको जानकारीअनुसार, १८ मेदेखि ३१ मे २०२६ सम्म भारतको उमरोईस्थित FTN (Foreign Training Node) मा सञ्चालन भएको उक्त अभ्यासमा नेपालसहित ११ मित्र राष्ट्रका सैनिक प्रतिनिधिहरू सहभागी भएका थिए।
यस अभ्यासलाई दक्षिण एशियाली तथा छिमेकी राष्ट्रहरूबीचको सामूहिक सुरक्षा सहकार्य, परिचालन तालमेल तथा रणनीतिक विश्वास अभिवृद्धि गर्ने महत्वपूर्ण सैन्य मञ्चका रूपमा हेरिएको छ।
नेपाली सेनाको उच्चस्तरीय सहभागिता
अभ्यासमा नेपाली सेनाको ३८ सदस्यीय टोलीले प्रत्यक्ष तालिम तथा विभिन्न सैन्य गतिविधिमा सहभागिता जनाएको थियो। त्यस्तै नेपाली सेनाका लेफ्टिनेन्ट जनरल (VCOAS) प्रदीप जंग केसीको नेतृत्वमा तीन सदस्यीय उच्चस्तरीय पर्यवेक्षक प्रतिनिधिमण्डलले २८ देखि ३१ मे २०२६ सम्म उमरोई पुगेर अभ्यासको तालिम चरण तथा समापन समारोहमा सहभागिता जनाएको थियो।
उक्त भ्रमणलाई नेपाल–भारत सैन्य सम्बन्धको निरन्तरता तथा पारस्परिक विश्वासको प्रतीकका रूपमा समेत हेरिएको छ।
‘एक्स प्रगति’ : क्षेत्रीय सुरक्षा सहकार्यको अभ्यास
‘एक्स प्रगति’ लाई भारतीय सेनाले छिमेकी तथा मित्र राष्ट्रहरूबीच सैन्य समन्वय, संयुक्त परिचालन क्षमता तथा अनुभव आदानप्रदान गर्ने उद्देश्यसहित सुरु गरेको जनाएको छ।
अभ्यासमा सहभागी राष्ट्रहरूले संयुक्त सैन्य तालिम, रणनीतिक अभ्यास, विपद् व्यवस्थापन, आतंकवादविरुद्धको सहकार्य, सीमापार सुरक्षा चुनौती तथा आधुनिक सैन्य समन्वयका विविध पक्षमा अभ्यास गरेका थिए।
सैन्य स्रोतका अनुसार यस्तो बहुराष्ट्रिय अभ्यासले भविष्यमा संयुक्त शान्ति मिसन, मानवीय सहायता, विपद् उद्धार तथा क्षेत्रीय सुरक्षाका सवालमा सहभागी राष्ट्रहरूबीच कार्यगत एकरूपता विकास गर्न सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
सैन्य कूटनीतिमा नयाँ सन्देश
नेपाल र भारतबीच लामो समयदेखि सैनिक सम्बन्ध विशेष महत्वका साथ कायम रहँदै आएको छ। दुवै देशका सेनाबीच नियमित तालिम, उच्चस्तरीय भ्रमण, संयुक्त अभ्यास तथा सम्मान आदानप्रदान हुँदै आएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार ‘एक्स प्रगति’ जस्ता अभ्यासले केवल सैनिक तालिमको दायरा मात्र विस्तार गर्दैनन्, यसले क्षेत्रीय सैन्य कूटनीतिलाई समेत सुदृढ बनाउँछ।
विशेषतः बदलिँदो क्षेत्रीय सुरक्षा चुनौती, भू–राजनीतिक प्रतिस्पर्धा तथा बहुआयामिक सुरक्षा जोखिमका बीच यस्ता बहुराष्ट्रिय अभ्यासलाई सामूहिक सुरक्षा संयन्त्र निर्माणको प्रयासका रूपमा पनि हेरिएको छ।
नेपालका लागि रणनीतिक अवसर
नेपाली सेनाको सहभागिताले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको सैन्य अनुभव, आधुनिक रणनीति तथा बहुराष्ट्रिय परिचालन अभ्यास सिक्ने अवसर प्राप्त भएको विश्लेषण गरिएको छ।
साथै, संयुक्त राष्ट्रसंघीय शान्ति मिसनमा सक्रिय भूमिका खेल्दै आएको नेपाली सेनाका लागि यस्ता अभ्यासले अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो व्यावसायिक क्षमता थप सुदृढ गर्ने अवसर प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपाली सेनाले पनि सहभागी राष्ट्रहरूबीच परिचालन तालमेल, पारस्परिक विश्वास तथा सामूहिक क्षमताको विकासमा ‘एक्स प्रगति’ प्रभावकारी हुने विश्वास व्यक्त गरेको छ।
क्षेत्रीय सहकार्यतर्फ नयाँ संकेत
विश्लेषकहरूका अनुसार भारतले छिमेकी तथा मित्र राष्ट्रहरूसँग सैन्य सम्बन्धलाई संस्थागत र बहुपक्षीय स्वरूप दिन थालेको संकेत ‘एक्स प्रगति’ अभ्यासबाट देखिएको छ।
नेपालको सक्रिय सहभागिताले दक्षिण एशियाली क्षेत्रीय सुरक्षा सहकार्यमा नेपालले आफ्नो उपस्थिति कायम राखेको सन्देश समेत दिएको छ।
आगामी दिनमा यस्ता संयुक्त अभ्यासले केवल सैनिक सम्बन्ध मात्र होइन, कूटनीतिक, रणनीतिक तथा क्षेत्रीय विश्वास निर्माणमा समेत महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
