ज्याक्सन हाईट्स : परदेशमा जोगिएको आफ्नै घर….!

  न्यूयोर्क सिटीको क्वीन्समा रहेको ज्याक्सन हाईट्स केवल एउटा बस्ती होइन, यो त परदेशमा पुनर्जन्म लिएको बहुरङ्गी संसार हो। यहाँ छिर्नासाथ मान्छेलाई अमेरिका आएको अनुभूति मात्रै हुँदैन; बरु कतै भारत पुगेजस्तो, कतै बंगलादेश छिरेजस्तो, कतै नेपाल पसेजस्तो लाग्छ। अझ कतैकतै त ल्याटिन अमेरिकाका गल्लीहरू पनि यहीँ आएर टाँसिएका हुन् कि भन्ने भान पर्छ।

यो त्यस्तो ठाउँ हो, जहाँ भूगोल फरक छन्, तर भावनाहरू मिल्छन्। भाषा अलग छन्, तर दुःख र संघर्षका कथाहरू उस्तै छन्। यही कारण ज्याक्सन हाईट्स केवल बसोबासको क्षेत्र होइन, यो आप्रवासी आत्माहरूको साझा चौतारी बनेको छ।

जहाँ अमेरिका एक्लो छैन

ज्याक्सन हाईट्समा भारत, बंगलादेश, नेपाल, पाकिस्तान, साथै कोलम्बिया, इक्वेडर, थाईल्याण्ड र फिलिपिन्स जस्ता देशका नागरिकहरूको बाक्लो बसोबास छ।

यहाँका सडक, पसल, रेष्टुरेन्ट र सार्वजनिक जीवनले एउटा स्पष्ट सन्देश दिन्छन्-अमेरिका केवल अंग्रेजी बोल्ने, बर्गर खाने, गगनचुम्बी भवनको देश मात्र होइन; अमेरिका त दुनियाँभरका मानिसहरूले बोकेर ल्याएका संस्कृतिहरूको पनि देश हो।

यहाँ हिँड्दै जाँदा कतै हिन्दी गीत घन्किन्छ, कतै बांग्ला स्वर सुनिन्छ, कतै नेपाली गफले कान तान्छ, कतै स्पेनी भाषाको लयले सडक भरिन्छ। अंग्रेजी यहाँ छ, तर एकछत्र छैन। यहाँ भाषा पनि बहुल छ, जीवन पनि बहुल छ।

स्वादमा बाँचिरहेको स्वदेश

ज्याक्सन हाईट्सको अर्को परिचय यसको खाना हो। यो क्षेत्रका रेष्टुरेन्टहरू केवल व्यापारका थलो होइनन्, ती स्मृतिका गोदाम हुन्।
कतै मःमको बाफ उठिरहेको हुन्छ, कतै तन्दुरीको धुवाँ, कतै बिरयानीको मसला, कतै समोसाको तातोपन, कतै थुक्पाको न्यानोपन, त कतै ल्याटिन अमेरिकी परिकारको छुट्टै गन्ध।

यहाँका भारतीय, बंगलादेशी, पाकिस्तानी, नेपाली, तिब्बती र ल्याटिन अमेरिकी रेष्टुरेन्टहरूले आप्रवासी जीवनलाई केवल पेटभरिको विषय बनाएका छैनन्; उनीहरूले देशभित्रको स्वादलाई परदेशमा पनि जीवित राखेका छन्। साँच्चै भन्ने हो भने, ज्याक्सन हाईट्समा खाना खानु भनेको भोक मेटाउनु मात्र होइन, त्यो त स्मृति चाख्नु हो।

पसलहरू होइनन्, पहिचानका चौकीहरू

यहाँका पसलहरूमा राखिएका सामग्रीहरू साधारण व्यापारिक वस्तुजस्ता देखिए पनि, तिनको अर्थ गहिरो हुन्छ। मसला, पूजा सामग्री, साडी, दौरा-सुरुवाल, इस्लामिक पोशाक, बुद्धका तस्वीर, नेपाली चुरा, भारतीय मिठाई, बंगलादेशी किराना, ल्याटिन अमेरिकी खाद्य सामग्री-सबैले आफ्नो देशको टुक्रा बोकेका छन्।

त्यसैले ज्याक्सन हाईट्समा व्यवसाय मात्र चलिरहेको छैन; यहाँ पहिचान जोगाउने काम पनि भइरहेको छ। मानिसहरू पसल चलाइरहेका मात्र छैनन्, उनीहरू आफ्नो भाषा, आफ्नो संस्कृति र आफ्नो सामूहिक स्मृतिलाई बचाइरहेका छन्।

योजनाबद्ध बस्ती, तर समयले बनाएको सांस्कृतिक राजधानी

ज्याक्सन हाईट्स सुरुमा योजनाबद्ध “गार्डेन अपार्टमेन्ट” समुदाय का रूपमा विकास गरिएको थियो। खुला स्थान, व्यवस्थित आवास र सामुदायिक जीवनको अवधारणासहित निर्माण गरिएको यो क्षेत्र समयसँगै बिल्कुल फरक अर्थमा विकसित भयो।

आज यो ठाउँ अमेरिकाका अन्य शहरी बस्तीहरूभन्दा किन पृथक् देखिन्छ भने, यहाँ घरहरू मात्र छैनन्-यहाँ विस्थापित सपनाहरूले पनि आश्रय पाएका छन्। दुनियाँका अनेक कुनाबाट आएका मानिसहरूले यसलाई आफ्नो पसिना, श्रम, असुरक्षा, दुःख र आशाले भरे। फलतः यो बस्ती इँटा–सिमेन्टको संरचना मात्र रहेन; यो त आप्रवासी आत्माको नक्सा बन्यो।

डाइभर्सिटी प्लाजा : विरोध, संस्कृति र सामूहिक स्वरको चोक

ज्याक्सन हाईट्सको मुटुमा रहेको Diversity Plaza यो बस्तीको सबैभन्दा अर्थपूर्ण सार्वजनिक थलो हो। यसको नाम मात्रै होइन, यसको चरित्र पनि ‘विविधता’कै सजीव अभिव्यक्ति हो।

यो केवल मानिसहरू जम्मा हुने खुला ठाउँ होइन; यो त आवाज उठाउने मञ्च हो। आफ्ना देशमा भएका अन्याय, दमन, सरकारी ज्यादती, लोकतन्त्रमाथि भएका प्रहार, अल्पसंख्यकमाथि भएका अत्याचार वा राजनीतिक असन्तोषका विरुद्ध अमेरिका निवासी प्रवासी समर्थकहरू यहीँ भेला हुन्छन्।

यहीँ नारा लाग्छ, यहीँ विरोध प्रदर्शन हुन्छ, यहीँ सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू हुन्छन्, यहीँ समुदायले आफूलाई देखाउँछ। यस अर्थमा Diversity Plaza एउटा चोक मात्र होइन; यो त देश टाढा भए पनि पीडा टाढा नहुनेहरूको सार्वजनिक मुटु हो।

मन्दिर, मस्जिद र किदुङ : आस्थाको सहअस्तित्व

ज्याक्सन हाईट्सको अर्को सुन्दर पक्ष यसको धार्मिक सहअस्तित्व हो। यहाँ हिन्दु धर्मावलम्बीहरूको सत्यनारायण मन्दिर छ, मुस्लिम समुदायको मस्जिद छ, र बौद्ध धर्मावलम्बीहरूको शेर्पा किदुङ पनि छ।

यी धार्मिक स्थलहरू केवल पूजा–प्रार्थनाका केन्द्र होइनन्, यी त आप्रवासी मनहरूको सहारा हुन्। देशबाट टाढा पुगेका मानिसका लागि धर्मस्थलले भगवान् मात्र दिँदैन, यसले समुदाय दिन्छ, चिनजान दिन्छ, अपनापन दिन्छ, र कहिलेकाहीँ रोइरहेको मनलाई टेक्ने काँध पनि दिन्छ। परदेशमा धर्मका यस्ता घरहरू, वास्तवमा, आत्मीयताका घरहरू हुन्।

सत्यनारायण मन्दिरअगाडिको स्मृतिले बाँधिएको मन

मलाई व्यक्तिगत रूपमा ज्याक्सन हाईट्ससँग जोड्ने सम्बन्ध अझ भावनात्मक छ। धेरै समय सत्यनारायण मन्दिरको अगाडि बसोबास गरेको हुनाले पनि होला, न्यू जर्सीबाट ज्याक्सन हाईट्स पुग्दा मलाई सधैं एउटा अनौठो अनुभूति हुन्छ-म मानौँ परदेशको कुनै भीडमा होइन, आफ्नै घरतिर फर्किरहेको छु।

त्यो अनुभूति सजिलै बयान गर्न सकिँदैन। त्यो केवल एउटा ठाउँमा पुग्नु होइन, त्यो त आफ्नै भाषाको आवाजमा फर्किनु हो। आफ्नै परिकारको गन्धमा फर्किनु हो। आफ्नै अनुहारहरू, आफ्नै संस्कार, आफ्नै हतार, आफ्नै पसल, आफ्नै मानिसहरूमाझ फर्किनु हो। सायद त्यसैले, ज्याक्सन हाईट्स पुग्दा मलाई अमेरिका होइन, आफ्नोपन भेटिन्छ।

परदेशको सबैभन्दा ठूलो चमत्कार

मानिस परदेश किन जान्छ? अवसरका लागि, सुरक्षाका लागि, भविष्यका लागि, वा केवल बाँच्नका लागि। तर जहाँ पुगे पनि मानिसले एउटा कुरा कहिल्यै छोड्दैन-आफ्नो संस्कृतिको डोरी। उसले भाषा बोकेर लैजान्छ, स्वाद बोकेर लैजान्छ, चाडपर्व बोकेर लैजान्छ, पूजा बोकेर लैजान्छ, गीत बोकेर लैजान्छ, र सबैभन्दा बढी-आफ्नो स्मृति बोकेर लैजान्छ।

ज्याक्सन हाईट्स यही स्मृतिको जीवित प्रमाण हो। यहाँ परदेश र स्वदेश एकअर्कामा घुलिन्छन्। यहाँ विस्थापनले पनि घरको आकार लिन्छ। यहाँ अपरिचित शहरभित्र आत्मीयताको उज्यालो बल्छ।

अन्त्यमा

त्यसैले ज्याक्सन हाईट्सलाई हेर्दा केवल एउटा आप्रवासी बस्ती देखिँदैन। त्यहाँ संघर्ष देखिन्छ, स्मृति देखिन्छ, संस्कृति देखिन्छ, पहिचान देखिन्छ, र घर गुमाएर पनि घर बनाइरहने मानिसहरूको अदम्य इच्छा देखिन्छ।

न्यूयोर्कको त्यो कुनामा उभिँदा मनले फेरि भन्छ-यो अमेरिकाको एउटा बस्ती मात्र होइन, यो परदेशभित्र जोगाइराखिएको आफ्नै घर हो।