काठमाडाैं । २०८१ चैत ५ गतेबाट नेपाल प्रहरीको नेतृत्व लिएकाे दस दिनमै व्यवस्था विराेधीहरूबाट चैत १५ गते घटेकाे तीनकुने घटना र निरन्तर सडक आन्दाेलन समन गर्ने सफलता आइजीपी दीपक थापाले पदकाे बाजी राखेर प्राप्त गरे ।
आइजीपी थापाकाे कार्यकाल राजनीतिक रूपमा संवेदनशील र जटिल समयसँग मेल खान्छ। सत्ता–राजनीतिक अस्थिरता, व्यवस्थाविरोधी आन्दोलन, तथा सङ्गठित दबाब समूहहरू सक्रिय रहेको बेला उनले नेतृत्व लिए। यस्तो अवस्थामा प्रहरी संगठनलाई निष्पक्ष, व्यावसायिक र परिणाममुखी रूपमा चलाउनु सजिलो थिएन ।
२०८२ भदाै १८ गते आइजीपी थापाको बिदाइ केवल एक अधिकृतको व्यक्तिगत सेवानिवृत्ति मात्र होइन, नेपाल प्रहरीका लागि एउटा संकेत हो-नयाँ पुस्ताको नेतृत्व पनि छोटो समयमा ठूला परिवर्तन गर्न सक्षम हुन्छ, यदि त्यसमा व्यावसायिक प्रतिबद्धता, पारदर्शिता र दूरदृष्टि जोडिन्छ भने।
थापाले राजनीतिक दबाबसँग सामना गर्दै आन्दोलन नियन्त्रणमा दृढता देखाएर सफलता पनि हासिल गरे। विरोध प्रदर्शनलाई केवल बल प्रयोग गरेर मात्र होइन, संवाद र सूचना संकलनमार्फत व्यवस्थापन गर्ने उनको रणनीति उल्लेखनीय रह्यो। यद्यपि, प्रहरी संगठन प्रायः राजनीतिक हस्तक्षेपको आलोचनामा पर्ने गर्दा थापाले त्यसबीच पनि संगठनलाई आफ्नो कार्यशैलीमार्फत ‘व्यावसायिक अनुशासनमा टिकाइ राख्ने शक्ति’ बनाउने संकेत दिए।
सामाजिक अपराध नियन्त्रणमा योगदान
थापाको छोटो कार्यकालमा सामाजिक अपराध नियन्त्रणमा देखिएको सक्रियता पनि प्रशंसनीय रह्यो।
तस्करी नियन्त्रण : सीमाक्षेत्रमा तस्करी नियन्त्रणका लागि उनले आक्रामक अभियान चलाए। यसले प्रहरी संगठनको ‘सीमामा कमजोर’ भन्ने धारणा तोड्ने प्रयास गर्यो।
सामाजिक अपराध न्यूनीकरण : घरेलु हिंसा, महिला तथा बालबालिकामाथि हुने हिंसा, ठगी र साइबर अपराध नियन्त्रणमा प्रहरीलाई सक्रिय तुल्याउने कार्य पनि उनको नेतृत्वमा भयो।
अपराध अनुसन्धानको आधुनिकीकरण : आधुनिक प्रविधि प्रयोग गरेर अपराध अनुसन्धानमा दक्षता बढाउन पहल गरियो, जसलाई उनले प्रहरीको दीर्घकालीन क्षमताको हिस्सा बनाउन खोजे।
यसरी थापाले अपराध नियन्त्रणलाई केवल दैनिक सुरक्षा चुनौती मात्र नभई ‘सामाजिक न्याय र नागरिक सुरक्षा’सँग जोडेर हेर्ने प्रयास गरेका थिए।
संगठनात्मक ऊर्जा र पदोन्नति नीति
थापाको कार्यकालमा सहायक हल्दारदेखि एआइजीपीसम्मका बढुवामा पारदर्शिता र योग्यतालाई प्राथमिकता दिने संकेत देखियो। यसले संगठनभित्र उत्साह र मनोबल बढायो।
अपवादमा बाहेक पदोन्नतिमा देखिएको निष्पक्षताले प्रहरी संगठनलाई ‘राजनीतिक पहुँचभन्दा संस्थागत नियममा आधारित’ बनाउन सक्ने सम्भावनाको झलक दिएको छ। यसरी उनले संगठनलाई चलायमान मात्र होइन, ‘ऊर्जावान र प्रतिस्पर्धी’ बनाउने अभ्यास छाडेर गए।
भविष्यका लागि सिकाइ
थापाको छोटो कार्यकालबाट सिक्नुपर्ने तीन प्रमुख बुँदा छन् :
राजनीतिक हस्तक्षेपभन्दा माथि उकास्ने नेतृत्व – प्रहरी संगठनलाई निष्पक्ष राखेर मात्रै सुरक्षाप्रति नागरिकको विश्वास बढाउन सकिन्छ।
सामाजिक अपराध नियन्त्रणकार्यलाई प्राथमिकतामा राख्ने दृष्टिकोण–केवल ‘आन्दोलन नियन्त्रण गर्ने शक्ति’ नभई प्रहरीलाई ‘सामाजिक न्यायको कार्यान्वयनकर्ता’ बनाउनु जरूरी छ।
आधुनिकीकरण र पारदर्शिता–प्रविधि–मैत्री अनुसन्धान र निष्पक्ष बढुवाले मात्र संगठनलाई दीर्घकालीन रूपमा सक्षम बनाउँछ।
निष्कर्ष
आइजीपी दीपक थापाले छोटो समयमै संगठनलाई चलायमान बनाएर प्रहरी नेतृत्वले पनि परिणाम दिन सक्छ भन्ने प्रमाणित गरेका छन्। राजनीतिक चुनौतीको घेराभित्र पनि उनले संगठनलाई अनुशासित राखे, सामाजिक अपराध नियन्त्रणमा देखाएको सक्रियता नागरिकसँग नजिक्याउने कदम बन्यो, र संगठनभित्रको ऊर्जा जागृत गर्ने अभ्यासले भविष्यका लागि संस्थागत आधार तयार गर्यो।
२०८२ भदाै १८ गते आइजीपी थापाको बिदाइ केवल एक अधिकृतको व्यक्तिगत सेवानिवृत्ति मात्र होइन, नेपाल प्रहरीका लागि एउटा संकेत हो-नयाँ पुस्ताको नेतृत्व पनि छोटो समयमा ठूला परिवर्तन गर्न सक्षम हुन्छ, यदि त्यसमा व्यावसायिक प्रतिबद्धता, पारदर्शिता र दूरदृष्टि जोडिन्छ भने।
