२०७६-२-६ , सोमबार


पारवहन प्रोटोकल सम्झौताले नेपाल नयाँ युगमा प्रवेश 

साँघुन्यूज डटकम संवाददाता

(अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगका लागि चीनमा अहिले दोस्रो बेल्ट एण्ड रोड फोरम भइरहेको छ । फोरममा नेपालको तर्फबाट राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलगायत सहभागी छन् । जसमा वेल्ट एण्ड रोडका लागि नेपालले राखेको प्रस्ताव पारित भएको छ । पारवहन सन्धिको प्रोटोकलमा पनि दुई देशबीच हस्ताक्षर भएको छ । यसले भावी दिनमा सरकारले भन्ने गरेको समृद्धिको यात्रा र कूटनीतिमा कस्तो असर पर्ला ? यिनै प्रश्नहरूको वरिपरि रहेर हामीले पूर्वराजदूत समेत रहेका परराष्ट्रविद् हिरण्यलाल श्रेष्ठसंग सम्वाद गरेका छौं । प्रस्तुत छ, कुराकानीको सारसंक्षेपः सम्पादक)

 


० अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगका लागि चीनमा भइरहेको दोस्रो बेल्ट एण्ड रोड फोरममा राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीलाई आमन्त्रण गरिएको छ । नेपालको सहभागिता र त्यहाँ भएका सम्झौतालाई कसरी नियाल्नु भएको छ ?


–नेपाललाई बेल्ट एण्ड रोडमा जान नदिन भुटानलाई जस्तै गरी छेक्न खोजिएको थियो । छेक्न खोज्नेहरू यसपटक असफल भएका छन् । चीनको पहलमा भएको अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनमा सहभागी भएर नेपालले बेल्ट एण्ड रोडमा आफ्नो प्रतिबद्धता जनाएको छ । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा नेपाल अब बेल्ट एण्ड रोडको पूर्ण सदस्य बनेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा नयाँ गतिविधि आएको छ, त्यसमा नेपाल अन्तर सम्बन्धित हुन पुगेको छ । यो अन्तर्राष्ट्रिय पक्ष भयो । यसको राष्ट्रिय पक्ष पनि छ । 

 


० बेल्ट एण्ड रोडबारे चर्चा गर्ने नै छौं । त्यसभन्दा अघि पारवहन सन्धिको प्रोटोकलमा हस्ताक्षरबारे कुरा गरौं । यसलाई चाहिँ कसरी बुझ्ने ?


–यसअघि नेपालका प्रधानमन्त्री चीन भ्रमणमा जाँदा पारवहनसम्बन्धी सन्धि भएको थियो । तर, कार्यान्वयनका लागि सुख्या बन्दरगाह र समुद्र जाने बन्दरगाह टुंगिन बाँकी थियो । यसपटक यो विषय टुंगिएर प्रोटोकलमा हस्ताक्षर भएको छ । 

 


० नेपालले यस्ता धेरै अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि तथा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेको छ । त्यस्ता सम्झौताबाट ठूलो राहत मिल्ने प्रचारबाजी पनि हुन्छन् । तर यथार्थतामा ठोस उपलब्धि कमै मिलेको छ । विगतका सन्धि सम्झौता र यसमा के भिन्नता छ ?


–विश्वमा नेपालको परिचय ल्यान्ड लक कन्ट्री (भूपरिवेष्ठित) मुलुकका रुपमा छ । भूपरिबेष्ठित हुँदा हामीले धेरै असुविधा झेलेका छौं । तर, पछिल्लो सहमतिले नेपालको परिचय बदलिएर ल्यान्ड लिग्ड भएको छ । यति मात्रै होइन, नेपाललाई वैकल्पिक बाटो पनि प्राप्त भएको छ । यो नेपालको ठूलो उपलब्धि हो ।

 


० नेपाल पटक–पटक नाकाबन्दीको शिकार बनेको थियो । अझै पनि यसको नेपालीमा छ । भारतसँग रहेको हाम्रो परनिर्भरता पछिल्लो सहमतिले तोडियो भन्ने तपाईंको विश्लेषण हो ?


–वैकल्पिक मार्ग नहुँदा हामीले पटक पटक नाकाबन्दीको सामाना गर्नु परेको थियो । संविधान जारीपछि भारतले लगाएको नाकाबन्दीको पीडा अझैसम्म नेपालीले बिर्सेका छैनन् । ताजा बनेर बसेको छ । धेरैलाई अझै पनि भारतले नाकाबन्दी लगाउने त्रास छ । तर, अब भारतको नाकाबन्दीको सामना गर्नुपर्ने दिन नेपाल–चीनबीच भएको पछिल्लो सहमतिले सधैंका लागि अन्त्य गरिदिएको छ । अन्य देशले पनि अब नेपाललाई नाकाबन्दी लगाउन सक्ने छैनन् । 

 

० भनेपछि यसपटक चीनले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोगका लागि यसपटक आयोजना गरेको दोस्रो बेल्ट एण्ड रोड फोरम नेपालका लागि वरदान सावित भएछ होइन ?


–निश्चितरुपले वेल्ट एण्ड रोड फोरम र नेपाल–भारतबीच भएको पारवहन प्रोटोकल सम्झौताले नेपाललाई नयाँ युगमा पु¥याएको छ । 

 

 ० चीनको महत्त्वकांक्षी योजना वेल्ट एण्ड रोडबारे कुरा गरौं । तपाईंले अगाडि भन्नु भयो कि नेपाललाई यसमा जान नदिन ठूलो प्रयत्न भएको थियो । जसरी भुटानलाई रोकिएको थियो । यसमा नेपाललाई ल्याउन चीनले अलि बढी नै कसरत गर्नुपरेको तपाईंको बुझाइ हो ?

 

–वेल्ट एण्ड रोडको चिनियाँ जुन महत्त्वकांक्षी योजना छ, यसमा सबैको आ–आफ्नै स्वार्थ छन् । नेपाल पनि यसबाट लाभ लिन चाहन्छ । चीन र नेपाल दुवैको स्वार्थ मिलेकाले यसपटक नेपालले वेल्ट एण्ड रोडमा सहमति जनाएको हो । 

 


० यसमा नेपालको स्वार्थचाहिँ के छ ?


–वेल्ट एण्ड रोडको चिनियाँ परियोजनाबाट वैकल्पिक मार्ग प्राप्त गर्ने नेपालको चाहना छ । चीनको पनि यसमा आफ्नै स्वार्थ छ । ऊ दक्षिण एसिया जोड्नका लागि रसुवागढीमा रेल ल्याउन चाहन्छ । यहाँनिर नेपालको सानो बजारका लागि चीनले किन यतिधेरै मिहिनेत गर्दैछ भन्ने प्रश्न पनि उब्जन सक्छ । चीनको नजरमा नेपालको सानो बजार मात्रै नभएर बिहार, बंगाल, उत्तरप्रदेश, बंगलादेश हुँदै दक्षिण एसियाका अन्य स्थान स्थान प्रवेश गर्न चाहन्छ । स्वार्थ मिलेकाले दुवै देश यसमा विनविन सिचुएसनमा देखिन्छन् । तेस्रो देशमा जान पाउने बाटो पछिल्लो सहमतिले प्रदान गरेकाले नेपाल स्वर्ण युगमा प्रवेश गरेको मेरो बुझाइ छ । 

 


० वेल्ड एण्ड रोडले नेपाललाई स्वर्ण युगमा प्रवेश गराउने तपाईंले बताउनु भयो । तर, यसमा फाइदा लिन सकिनेबारे देशभित्र अलि खुला छलफल भएन भन्ने कतिपयको गुनासो रहने गरेको छ । यसमा तपाईंको मत के छ ?


–चीनको यो महत्त्वकांक्षी योजनाबारे केही वर्षदेखि चर्चा हुँदै आएको छ । यद्यपि, कतिपयले नेपालमा यसबारे खुला छलफल भएन गुनासो गर्ने गरेको यदाकदा सुनिन्छ । चीनको यो प्रोजेक्ट वृहत् भएकाले यसबाट नेपालले लिन सक्ने फाइदाबारे जति धेरै छलफल भयो, उतिधेरै फाइदा लिन सकिने कुरा सत्य हो । यसमा धेरै प्रोजेक्ट राखेर विगतमा छलफल भएको थियो । अहिले नौवटा राखिएको छ । यसमा कतिमा सम्झौता हुन्छन्, हेर्न बाँकी छ । 

 


० भारतलगायत देशसँगको सम्बन्धलाई लिएर खुला छलफल हुन नसकेको कतिपयको तर्क छ । यसमा कति सत्यता छ ?


–संसार भनेको भारत मात्रै हो भन्ने सोच विगतमा थियो । तर अहिले चीन पनि अर्को महत्त्वपूर्ण देश हो भन्ने भएको छ । अमेरिका पनि अहिले एक्टिभ्ली आइरहेको छ । नेपालमा चीनसँग प्रतिष्पर्धा गर्न भारतले मात्र नसक्ने भएकाले भारतले पनि यहाँ अमेरिकाको भूमिका बढोस् भन्ने चाहेको छ । त्यसैले नेपालले अब दुई ढुंगाबीचको तरुल नभईकन नेपालको कूटनीतिक पोलिसीको खाना पकाउन तीन खुट्टे ओदान (इन्डिया, चाइना र वेस्ट) सहितको कूटनीतिक नीति अवलम्बन गर्न जरुरी छ । एक खुट्टे त भएन नै दुई खुट्टे पनि अब काम छैन । १–२ वटा देशको पोल्टामा बसिराख्ने कूटनीति पोलिसी अब काम छैन । भूमण्डलीकरणमा नेपालको बढ्दो भूमिकालाई उपयोग गर्न सक्नुपर्छ । 

 


० तपाईंले १–२ देशलाई मात्र रिझाउने कूटनीति अब काम छैन भन्नु भयो । वेल्ट एण्ड रोडमा नेपालले जनाएको प्रतिवद्धताले नेपालको अन्य देशसँगको कूटनीतिक सम्बन्धमा कस्तो असर पर्ने देख्नुहुन्छ ?


–रुस, जापान जान अब नेपालले छोटो बाटो भएर जान पाउने भएको छ । मध्य एसिया भएर कजाकिस्तान हुँदै सामान जाने बाटो खुलेको छ । खाडी देशले पिउने पानी देऊ, हामी पेट्रोल दिन्छौं भनिरहेको छ । यसले त नेपालको सम्बन्ध थप विस्तार हुने देखाएको छ । सानो घेरामा यसअघि सीमित रहँदै आएको नेपालको घेर थप फराकिलो भएको छ । हिजोसम्म नेपालको सानो बजारमा के लगानी गर्ने भन्दै मुख खुम्च्याउने गर्थे, बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले । सस्तो श्रम बजार र कम लागतमा उत्पादन हुन सक्ने भएकाले नयाँ सम्भावनाको ढोका पनि खुलेको छ । 

 


० अघिल्लो संवादमा तपाईंले भारतले नेपालप्रति जुन नीति लिँदै आएको थियो, उसले नेपालसँगको नीति परिवर्तन गर्न लागेको भन्नु भएको थियो । त्यस्तो बदलाब आइसकेको हो ?


–पहिले नाकाबन्दी लगाएर पेलेर गर्न खोजेको थियो । तर त्यसमा ऊ असफल भयो । सारमा भन्नुपर्दा भारतको तरिका फेरिएको छ तर नियत र प्रवृत्ति उस्तै छ । पानीमा एकाधिकार जमाउने खोज्ने प्रवृत्ति अहिले पनि उस्तै छ । केही सुधार्न खोजेको छ । यसर्थ हामीले भारतसँग सम्बन्ध सुधार्ने हो । चीनसँगको राम्रो सम्बन्धलाई थप राम्रो बनाउने हो । चीनसँगको सम्बन्धलाई सदाबहार भनिन्छ ।

 

समृद्धिका लागि आर्थिक साझेदारका रुपमा अघि बढाउनुपर्छ । रेल नेपालबाट खाली नजाओस् भन्नका लागि प्रत्येक गाउँपालिका र नगरपालिकामा निर्यात गर्ने चिजहरूको तयारीमा अहिलेदेखि नै लाग्नुपर्छ । पिउने हिमालय पानीको पनि सम्भावना छ । आर्थिक सम्बन्धमा विविधीकरण गरेर अघि बढ्नुपर्छ । 

 


० वाम गठबन्धनको सरकारको विदेश नीति कस्तो हुनुपर्ला ?


–समनिकटता र सन्तुलनकै आधारमा कूटनीतिक सम्बन्ध विकास गर्नुपर्छ । कसैलाई काखा र कसैलाई पाखा गर्ने होइन, सन्तुलनकै आधारमा सम्बन्ध विकास गर्नु राम्रो हुन्छ । 

 


० लिपुलेकलगायतको सीमा विवाद बारबार उठ्ने गर्छन् । ओली सरकारले यो विषय पनि उठाउनुपर्ने होइन ?


–मलाई पनि लाग्छ कि लिपुलेक र कालापानीको समस्या पेन्डिङ छ । लिपुलेकको विषयमा चीन पनि भारतसँग अप्रत्यक्षरुपमा जोडिएको छ । हामीले विरोध ग¥यौं,  व्यापारिक मार्गको रुपमा  प्रयोग गर्न गरेको कुरामा । चीनले पुनर्विचार गर्ने कुरा गरेको छ ।

 

सूर्यनाथ उपाध्यायको आयोगले निमपियाधुरासम्म नेपाली सीमा हो भन्ने प्रतिवेदन दिएको थियो । त्यो कुरा नेपाली जनताको बीचमा ल्याउने र त्यो प्रमाणको आधारमा चीनलाई आफ्नो कुराहरू राखेर त्रिपक्षीय वार्ताका लागि नेपालले पहल गर्ने उपयुक्त समय यही नै हो ।

 

नेपालको सम्प्रभूता रहने गरी लिपुलेकको समाधान हुनुपर्छ । उनीहरूलाई धार्मिक तीर्थयात्राका लागि बाटो चाहिएको हो भने नेपालले लालपूर्जा आफूसँग रहने गरी यो सुविधा दुवै छिमेकीलाई दिन सकिन्छ । त्रिदेशीय आर्थिक सहयोग क्षेत्रका रुपमा यसलाई विकास गर्न पनि सकिन्छ । यो समस्या समाधान गर्न सरकारले पहल ग¥यो भने यसको ओज बढ्ने छ । 


 


प्रतिक्रिया दिनुहोस

CONTACT US

साँघु न्यूज नेटवर्क

फोन ४२३०७४८

[email protected]

sanghunews.com, यतिप्लाजा, बागबजार

KEEP IN TOUCH

ABOUT US

सम्पादक : रामकला बुढाथोकी / सूचना विभाग दर्ता प्रमाणपत्र नं. ६७६/०७४–७५/   राजनीतिक चस्का र झस्काका लागि  ३९ वर्ष अघि पंचायती क्रुर कालखण्डमा जन्मिएर जेल, नेल, दर्ता खारेजको समेत साँघु साप्ताहिकले सामना गर्दै प्रजातन्त्र, विधिको शासन, भ्रष्टतन्त्रको जरोकिलो उखेल्ने अभियानमा सक्रिय हुँदै नेपाली पत्रकारिता जगतमा आफ्नैपन अंगालेर पाठकहरुको... पूरा पढ्नुहोस

© २०१७ साँघुद्वारा प्रकाशित/सर्वाधिकार सुरक्षित     |     WEBSITE by : i-Tech Nepal